17 lut Lex Kamilek – co musi wiedzieć każda szkoła?

Śmierć 8-letniego Kamilka z Częstochowy w 2023 roku wstrząsnęła opinią publiczną i zmusiła ustawodawcę do radykalnego wzmocnienia systemu ochrony dzieci w Polsce. Efektem jest ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023, poz. 1606), potocznie zwana „Lex Kamilek” lub „ustawą Kamilka”. Przepisy weszły w życie 15 lutego 2024 r., a termin na wdrożenie standardów ochrony małoletnich upłynął 15 sierpnia 2024 r.

Poniżej wyjaśniam, jakie obowiązki nakłada ta ustawa na szkoły i placówki oświatowe — zarówno we Wrocławiu, jak i w całej Polsce — oraz jakie konsekwencje grożą za ich niedopełnienie.

Czym jest Lex Kamilek i skąd nazwa?

Nazwa „Lex Kamilek” nawiązuje do tragicznej historii ośmioletniego chłopca z Częstochowy, który zmarł w wyniku brutalnego znęcania się przez ojczyma. Sprawa ujawniła systemowe luki — mimo sygnałów od otoczenia, żadna instytucja nie podjęła skutecznej interwencji.

Ustawa zmieniła przede wszystkim dwa akty prawne: Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawę z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz.U. 2024, poz. 560). Do tej ostatniej dodano kluczowy rozdział 4b zatytułowany „Standardy ochrony małoletnich” (art. 22b–22c).

Kogo obowiązuje Lex Kamilek?

Zgodnie z art. 22b ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich ma każdy organ zarządzający jednostką systemu oświaty (wymienioną w art. 2 pkt 1–8 ustawy – Prawo oświatowe), a także organ zarządzający inną placówką oświatową, opiekuńczą, wychowawczą, resocjalizacyjną, religijną, artystyczną, medyczną, rekreacyjną, sportową lub związaną z rozwijaniem zainteresowań, do której uczęszczają albo w której przebywają lub mogą przebywać małoletni.

Obowiązek dotyczy także każdego organizatora działalności w powyższych obszarach. W praktyce oznacza to, że przepisy wiążą nie tylko szkoły publiczne i niepubliczne, ale również przedszkola, kluby sportowe, MDK-i, świetlice osiedlowe, domy kultury, ogniska wychowawcze, placówki medyczne, a nawet podmioty prowadzące hotele i inne miejsca zakwaterowania zbiorowego (art. 22c ust. 3).

Co muszą zawierać Standardy Ochrony Małoletnich?

Treść standardów reguluje szczegółowo art. 22c ustawy. Muszą one być dostosowane do charakteru i rodzaju konkretnej placówki — inne będą wymagania wobec szkoły podstawowej, inne wobec klubu karate czy hotelu. Ustawodawca wskazał jednak elementy obligatoryjne, które muszą się znaleźć w każdym dokumencie.

Obowiązek publikacji i aktualizacji standardów

Samo stworzenie dokumentu to nie wszystko. Art. 22c ust. 7 ustawy nakłada obowiązek udostępnienia standardów na stronie internetowej placówki oraz wywieszenia ich w widocznym miejscu w lokalu — w dwóch wersjach: pełnej oraz skróconej, przeznaczonej dla małoletnich. Wersja skrócona powinna zawierać informacje istotne dla samych dzieci, napisane zrozumiałym dla nich językiem.

Co więcej, co najmniej raz na 2 lata należy dokonać oceny standardów w celu zapewnienia ich aktualności i zgodności z obowiązującymi przepisami. Wnioski z takiej oceny muszą być pisemnie udokumentowane (art. 22c ust. 3 w brzmieniu obowiązującym).

Weryfikacja personelu — Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym

Drugim filarem Lex Kamilek jest rozszerzony obowiązek weryfikacji niekaralności osób mających kontakt z dziećmi. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, przed nawiązaniem stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do jakiejkolwiek działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi, pracodawca (w tym dyrektor szkoły) ma obowiązek sprawdzić daną osobę w:

Wydruk z rejestrów należy załączyć do dokumentacji dotyczącej danej osoby (art. 21 ust. 9 ustawy). Weryfikacji podlegają nauczyciele, pracownicy niepedagogiczni mający kontakt z dziećmi, wolontariusze, współpracownicy na umowach cywilnoprawnych, praktykanci — a od 15 lutego 2024 r. także rodzice i opiekunowie „dopuszczani do innej działalności” w szkole (np. opieka na wycieczce szkolnej), którzy muszą przedstawić zaświadczenie z KRK.

Kary za brak wdrożenia standardów

Konsekwencje niewykonania obowiązków wynikających z Lex Kamilek są dotkliwe. Art. 23b ustawy przewiduje następujące sankcje:

Na pierwszy rzut oka grzywna 250 zł za brak standardów może wydawać się niska. Nie należy się jednak łudzić — recydywa (ponowne stwierdzenie naruszenia) skutkuje grzywną co najmniej 1 000 zł, a kontrole mogą być powtarzane. Postępowanie w sprawie braku standardów toczy się w trybie spraw o wykroczenia, co oznacza uproszczoną procedurę i szybkie orzekanie. Znacznie poważniejsze konsekwencje — do 5 lat pozbawienia wolności — grożą za dopuszczenie do pracy z dziećmi osoby wpisanej do Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (tu mamy już odpowiedzialność karną, a nie wykroczeniową).

Kto kontroluje szkoły?

Kontrolę nad wdrożeniem standardów ochrony małoletnich oraz prawidłową weryfikacją personelu sprawują: wójt, burmistrz lub prezydent miasta, starosta oraz marszałek województwa, a w przypadku jednostek systemu oświaty — także organ prowadzący i organ sprawujący nadzór pedagogiczny (kurator oświaty). Weryfikacją spełnienia obowiązków z art. 21 ustawy (sprawdzanie w rejestrach) zajmuje się również Państwowa Inspekcja Pracy.

We Wrocławiu kontrole mogą prowadzić m.in. Dolnośląski Kurator Oświaty (Kuratorium Oświaty we Wrocławiu) oraz organy prowadzące poszczególne szkoły.

Weto prezydenta wobec nowelizacji — co to oznacza?

W sierpniu 2025 r. Sejm uchwalił nowelizację ustawy (ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich), która miała uprościć stosowanie przepisów — m.in. zastąpić w niektórych przypadkach zaświadczenia z KRK oświadczeniami o niekaralności oraz zwolnić z podwójnej weryfikacji osoby już sprawdzone przez inne instytucje.

Prezydent Karol Nawrocki zawetował tę nowelizację 29 sierpnia 2025 r., podzielając stanowisko Rzecznik Praw Dziecka Moniki Horny-Cieślak, która oceniła, że ustawa „w sposób istotny i nieuzasadniony obniża standard ochrony dzieci przed krzywdzeniem”. Negatywną opinię wyraziła również Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę oraz Fundacja „To ja — Dziecko” im. Kamilka Mrozka.

Praktyczna lista kontrolna dla dyrektora szkoły

Na podstawie obowiązujących przepisów, każdy dyrektor szkoły lub placówki oświatowej powinien zweryfikować, czy:

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy rodzic jadący na wycieczkę szkolną musi mieć zaświadczenie z KRK?

Co do zasady — tak, choć kwestia ta budzi spory interpretacyjne. Od 15 lutego 2024 r. każda osoba „dopuszczona do innej działalności” z małoletnimi w szkole podlega weryfikacji. Nowelizacja, która miała złagodzić ten wymóg (zamiana zaświadczeń na oświadczenia), została zawetowana przez prezydenta w sierpniu 2025 r., więc obowiązuje wersja restrykcyjna. Warto jednak odnotować, że Ministerstwo Sprawiedliwości w swoich wytycznych wielokrotnie łagodziło to stanowisko — wskazując, że jeśli rodzic jedynie incydentalnie pomaga pod stałym nadzorem nauczyciela i nie sprawuje samodzielnej, władczej opieki nad grupą dzieci, weryfikacja może nie być wymagana. Jako prawnik rekomenduję jednak podejście ostrożnościowe: lepiej zweryfikować rodzica i uniknąć ryzyka, niż powoływać się na wyjątek, którego zakres nie jest jednoznaczny. W razie wątpliwości warto skonsultować konkretną sytuację z radcą prawnym.

Ile czasu ma szkoła na wdrożenie standardów?

Termin na wdrożenie standardów upłynął 15 sierpnia 2024 r. Placówki, które do tej pory nie wdrożyły dokumentu, działają niezgodnie z prawem i narażają się na kary. Należy niezwłocznie podjąć działania naprawcze.

Czy standardy muszą być na stronie internetowej szkoły?

Tak. Art. 22c ust. 7 ustawy wprost wymaga udostępnienia standardów na stronie internetowej placówki. Dodatkowo muszą być wywieszone w widocznym miejscu w budynku — w wersji pełnej oraz w wersji skróconej, przystępnej dla dzieci.

Co grozi dyrektorowi za brak standardów?

Za pierwsze naruszenie grozi kara grzywny do 250 zł albo nagana. Przy ponownym stwierdzeniu — grzywna nie niższa niż 1 000 zł. Za dopuszczenie do pracy z dziećmi osoby z Rejestru Sprawców grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 23 ust. 2 ustawy).

Czy szkoła niepubliczna też musi wdrożyć standardy?

Tak. Obowiązek z art. 22b dotyczy każdego organu zarządzającego jednostką systemu oświaty wymienioną w art. 2 pkt 1–8 ustawy Prawo oświatowe — a więc zarówno szkół publicznych, jak i niepublicznych, przedszkoli publicznych i niepublicznych, oraz innych placówek oświatowych.

Gdzie mogę sprawdzić kandydata w Rejestrze Sprawców?

Rejestr dostępny jest na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości: rps.ms.gov.pl. Rejestr z dostępem ograniczonym wymaga założenia konta. Rejestr Państwowej Komisji jest dostępny publicznie — wystarczy podać imię, nazwisko i nazwisko rodowe sprawdzanej osoby.