26 lis Rozwód- z orzekaniem o winie lub bez? [STAN PRAWNY- 2025 ROK]

Pytanie o wybór formy rozwodu jest nieodzownym elementem niemal każdej porady prawnej dotyczącej rozstania. Wokół kwestii winy narosło wiele mitów i stereotypów, które chciałbym poruszyć i wyjaśnić w niniejszym wpisie, opierając się na przepisach i praktyce sądowej.

Wina rozkładu pożycia – co mówią przepisy? (Art. 57 k.r.o.)

Zacznijmy od analizy podstawy prawnej. Zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy:

Art. 57. [Wina rozkładu pożycia]
1. Orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia.
2. Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Przepis ten nie pozostawia żadnych złudzeń. Jeżeli Państwo oczekują orzeczenia o winie, to Sąd orzeknie o winie, ale nie jest związany Państwa wnioskiem. Oznacza to, że żądając winy przeciwnika, narażamy się na ryzyko, że Sąd oceni sytuację zupełnie inaczej.

Ryzyko procesowe – przykłady z sali sądowej

Praktyka pokazuje scenariusze, których strony często nie przewidują:

• Pan wnosi o winę małżonki, a wychodzi z wyrokiem orzekającym o swojej wyłącznej winie w rozkładzie pożycia małżeńskiego, bowiem w toku procesu na jaw wychodzi jego ukrywana choroba alkoholowa.
• Małżonka przedkłada 20 godzin nagrań rozmów z mężem, które miały udowodnić jego winę. Po odsłuchaniu okazuje się, że jest to 20 godzin rozmów z małżonkiem na temat jej rozrzutnego trybu życia. Postępowanie trwa 2 lata, a na sam koniec Sąd wskazuje, że żaden z małżonków nie ponosi winy w rozkładzie pożycia.

Powyższe przykłady obrazują ryzyko procesowe i stratę czasu. Jest jednak druga strona medalu – finanse.

Alimenty po rozwodzie a wina (Art. 60 k.r.o.)

Orzeczenie o winie ma kluczowe znaczenie dla obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami. Reguluje to art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

Art. 60. [Alimenty]
1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania (…).
2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.
(…)

Wnioski płynące z tego przepisu są klarowne:

1. Winny małżonek nie może żądać alimentów na swoją rzecz.
2. Niewinny małżonek może żądać alimentów na swoją rzecz w dwóch przypadkach:
   • gdy znajduje się w niedostatku (jeśli wina nie była wyłączna),
   • gdy rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej (gdy drugi małżonek jest wyłącznie winny).

Jakie więc odnosimy korzyści, gdy Sąd orzeknie o wyłącznej winie współmałżonka? Możemy żądać alimentów w sytuacji, kiedy nasza sytuacja materialna „jedynie” istotnie się pogorszy, co zdarza się dość często po rozpadzie związku.

Czym jest niedostatek?

Natomiast w sytuacji, kiedy Sąd nie orzeka o winie (lub orzeka winę obu stron), możemy żądać alimentów wyłącznie w sytuacji, kiedy jesteśmy w niedostatku. Jest to pojęcie znacznie węższe.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w tym kluczową uchwałą Sądu Najwyższego z 1987 roku:

„W niedostatku pozostaje nie tylko taki uprawniony, który nie dysponuje żadnymi środkami utrzymania, ale także taki, którego usprawiedliwione potrzeby nie są w pełni zaspokojone.”

Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86 (OSNC 1988/4/42).

Czy warto walczyć o winę? Bilans zysków i strat

Nasza sytuacja procesowa jest niewątpliwie korzystniejsza, kiedy udowodnimy małżonkowi wyłączną winę w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Otwiera to drogę do szerszego wachlarza roszczeń alimentacyjnych.

Nie ukrywajmy jednak kosztów takiego rozwiązania. Udowodnienie winy potrafi trwać nawet 3 lata przed Sądem. Proces ten bywa wyczerpujący emocjonalnie, zwłaszcza gdy małżonek po raz wtóry opowiada na sali rozpraw intymne historie, o których chcielibyśmy zapomnieć.

Nie traćmy też z pola widzenia faktu, że w polskim prawie wina nie jest stopniowalna. Sąd orzeknie o współwinie obydwu małżonków w rozkładzie pożycia małżeńskiego nawet wtedy, gdy nasze przyczynienie do tego stanu wynosiło 1%, a drugiego małżonka 99%. Wina to w końcu wina. Skutki prawne są wówczas takie same, jakby wina rozkładała się po połowie.

Proszę pamiętać, że powyższy artykuł nie stanowi porady prawnej w Państwa konkretnej sprawie. Każdy stan prawny jest inny i może odbiegać od wyżej przedstawionego, dlatego zawsze warto umówić się na indywidualną konsultację w Kancelarii.