Jak przyspieszyć sprawę w sądzie

Kiedy zwłoka to już przewlekłość

Ustawa nazywa przewlekłością sytuację, w której postępowanie trwa dłużej, niż wymaga wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy (art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Nie ma liczby miesięcy, po której przewlekłość pojawia się sama.

Sąd ocenia, czy czynności podejmowano w porę i prawidłowo, ile łącznie trwa sprawa, jak jest zawiła, jakie ma znaczenie dla skarżącego i jak zachowywały się strony, także sam skarżący (art. 2 ust. 2). Spóźnione wnioski dowodowe, nieodebrana korespondencja czy zmiana pełnomocnika w połowie sprawy idą na konto strony, nie sądu.

Kolejka spraw i przewodniczący wydziału

Sprawy rozpoznaje się według kolejności wpływu do referatu sędziego (§ 79 ust. 1 regulaminu urzędowania sądów powszechnych). Poza kolejnością idą sprawy pilne, a przewodniczący wydziału może w szczególnie uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 79 ust. 2 i 3). Do jego obowiązków należy też kontrola biegu spraw, w których postępowanie jest przewlekłe (§ 80 ust. 1 pkt 6).

Przepisy nie znają osobnego wniosku o przyspieszenie z własnym trybem i terminem. Pismo w tej sprawie ma tylko taką siłę, jaką nada mu uzasadnienie: od niego zależy, czy przewodniczący uzna sprawę za szczególnie uzasadniony przypadek. Sąd ma przeciwdziałać przewlekaniu postępowania (art. 6 § 1 KPC), ale ten sam przepis każe stronom przytaczać fakty i dowody bez zwłoki (art. 6 § 2 KPC).

Prezes sądu: nadzór nad tempem, nie nad wyrokiem

Prezes sądu sprawuje wewnętrzny nadzór administracyjny (art. 9a § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych) i bada sprawność postępowania w poszczególnych sprawach (art. 37b § 1 pkt 1). Gdy stwierdzi uchybienie w zakresie sprawności, może w ciągu 30 dni zwrócić sędziemu uwagę na piśmie i żądać usunięcia skutków (art. 37 § 4). Skargę na działalność sądu rozpatruje się bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w miesiąc od wpływu (art. 41a § 1 i art. 41b).

Granica jest twarda. Nadzór nie może wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli (art. 9b), a skarga w tym zakresie nie podlega rozpatrzeniu (art. 41a § 2). Prezes może zająć się tempem sprawy, ale nie zmieni postanowienia ani wyroku. Skarga na sędziego, który dalej prowadzi Twoją sprawę, to decyzja taktyczna, nie formalność.

Skarga na przewlekłość: od 2 000 do 20 000 zł

W sprawie cywilnej skargę może wnieść strona, interwenient uboczny i uczestnik postępowania, ale tylko w toku postępowania (art. 3 pkt 5 i art. 5 ust. 1 ustawy o skardze). Składa się ją do sądu, w którym sprawa się toczy, a rozpoznaje sąd przełożony w składzie trzech sędziów, w ciągu dwóch miesięcy (art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 11).

W 2025 r. sądy okręgowe i apelacyjne przyznały takie sumy w 2 138 sprawach, łącznie ponad 7,5 mln zł (dane Ministerstwa Sprawiedliwości).

Odszkodowanie i skarga do Strasburga

Uwzględniona skarga otwiera osobny proces przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody, a sąd w tym procesie jest związany stwierdzeniem przewlekłości (art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o skardze). Odszkodowanie pomniejsza się o sumę przyznaną już ze skargi za ten sam okres (art. 15 ust. 3). Kto skargi w toku sprawy nie wniósł, może żądać odszkodowania na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy (art. 16).

Ostatni szczebel to Europejski Trybunał Praw Człowieka. Konwencja gwarantuje rozpatrzenie sprawy cywilnej w rozsądnym terminie (art. 6 ust. 1), ale do Strasburga idzie się po wyczerpaniu środków krajowych, w ciągu czterech miesięcy od ostatecznej decyzji (art. 35 ust. 1). Trybunał uznał polską skargę na przewlekłość za środek, który trzeba wyczerpać wcześniej (decyzja Charzyński przeciwko Polsce z 1 marca 2005 r., nr 15212/03). Od której decyzji biegną cztery miesiące w konkretnej sprawie, to pytanie, na które odpowiedź zależy od jej przebiegu.

Pytania