Kancelaria Stasik
Umów poradę

Poradniki procesowe  ·  nr 30  ·  Wrocław, październik 2026

Jak przyspieszyć sprawę w sądzie

W 2025 r. sprawa cywilna w sądzie rejonowym trwała w pierwszej instancji średnio 16,5 miesiąca, a ponad 40% takich spraw dłużej niż rok. Powodem są najczęściej braki kadrowe, nie postawa sędziów.

r.pr. Bartosz Stasik

radca prawny, OIRP Wrocław WR-3749

★★★★★ 83 opinie w Google

Rezerwacja online

  • Google Meet z wideo, telefon albo osobiście we Wrocławiu
  • Z każdego miejsca na świecie
  • 350 zł, bez limitu czasu, BLIK, karta, Apple Pay albo Google PayBLIKVisaMastercard

Najbliższe wolne terminy

Więcej terminów →

Od grudnia 2023 r. do czerwca 2026 r. nie ogłaszano konkursów na wolne stanowiska sędziowskie, a wakatów przybywało. Prawo daje kilka narzędzi, od przewodniczącego wydziału po skargę, w której sąd wyższy może zasądzić od Skarbu Państwa od 2 000 do 20 000 zł. Każde działa w innych warunkach i każde trzeba dobrać do przebiegu sprawy.

Autor  r.pr. Bartosz StasikStan na  6 października 2026Czyta się ok. 6 min

IKontekst

Dlaczego sprawy czekają tak długo

Gdy sprawa miesiącami nie ma terminu, łatwo winić sędziego. Zwykle powód jest inny: sędziów jest za mało. Przez spór polityczny o Krajową Radę Sądownictwa Minister Sprawiedliwości od grudnia 2023 r. nie ogłaszał konkursów na wolne stanowiska sędziowskie. Pierwsze obwieszczenie po tej przerwie, o 25 stanowiskach w sądach okręgowych i apelacyjnych, ukazało się w czerwcu 2026 r.

W listopadzie 2024 r. ministerstwo mówiło o ponad 500 wolnych etatach sędziowskich. W czerwcu 2025 r. Krajowa Rada Sądownictwa szacowała je już na ponad 1000. Prezes Sądu Okręgowego we Wrocławiu opisywał pod koniec 2024 r., że sędziowie odchodzą w stan spoczynku, nowych nie ma, a referaty rosną. W jego sądzie nieobsadzony był praktycznie co piąty etat sędziowski. Konkursy ruszyły, ale sama procedura powołania potrafi trwać półtora roku.

Europejski Trybunał Praw Człowieka już w 2015 r. uznał przewlekłość postępowań w Polsce za problem systemowy, który wymaga od państwa szeroko zakrojonych działań ustawodawczych i administracyjnych (wyrok pilotażowy Rutkowski i inni przeciwko Polsce z 7 lipca 2015 r., nr 72287/10).

Skarga dotyczy tempa, nie sędziego

Przy skardze na przewlekłość Skarb Państwa reprezentuje prezes sądu (art. 10 ust. 1 ustawy o skardze), a przyznaną sumę wypłaca sąd ze swoich środków (art. 12 ust. 5 pkt 1). To państwo ma tak zorganizować sądy, żeby rozpoznawały sprawy w rozsądnym terminie (wyrok Rutkowski i inni, § 128).

IIDefinicja

Kiedy zwłoka to już przewlekłość

Ustawa nazywa przewlekłością sytuację, w której postępowanie trwa dłużej, niż wymaga wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy (art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Nie ma liczby miesięcy, po której przewlekłość pojawia się sama.

Sąd ocenia, czy czynności podejmowano w porę i prawidłowo, ile łącznie trwa sprawa, jak jest zawiła, jakie ma znaczenie dla skarżącego i jak zachowywały się strony, także sam skarżący (art. 2 ust. 2). Spóźnione wnioski dowodowe, nieodebrana korespondencja czy zmiana pełnomocnika w połowie sprawy idą na konto strony, nie sądu.

Średnia to nie miara Twojej sprawy

W 2025 r. sprawa cywilna procesowa trwała w pierwszej instancji średnio 16,5 miesiąca w sądzie rejonowym i 14,8 miesiąca w sądzie okręgowym (dane Ministerstwa Sprawiedliwości). Sąd przy skardze nie porównuje jednak Twojej sprawy ze średnią. Patrzy na jej przebieg: miesiące bez żadnej czynności, kolejne odroczenia, czekanie na opinię biegłego.

IIIWydział

Kolejka spraw i przewodniczący wydziału

Sprawy rozpoznaje się według kolejności wpływu do referatu sędziego (§ 79 ust. 1 regulaminu urzędowania sądów powszechnych). Poza kolejnością idą sprawy pilne, a przewodniczący wydziału może w szczególnie uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 79 ust. 2 i 3). Do jego obowiązków należy też kontrola biegu spraw, w których postępowanie jest przewlekłe (§ 80 ust. 1 pkt 6).

Sprawa, która z zewnątrz wygląda na zapomnianą, często czeka na opinię biegłego albo na doręczenie. Przepisy nie znają osobnego wniosku o przyspieszenie z własnym trybem i terminem. Pismo w tej sprawie ma tylko taką siłę, jaką nada mu uzasadnienie: od niego zależy, czy przewodniczący uzna sprawę za szczególnie uzasadniony przypadek. Sąd ma przeciwdziałać przewlekaniu postępowania (art. 6 § 1 KPC), ale ten sam przepis każe stronom przytaczać fakty i dowody bez zwłoki (art. 6 § 2 KPC).

Sprawa leży miesiącami bez terminu?

Przejrzę akta albo wydruk z portalu informacyjnego i powiem, czy to już przewlekłość i od którego szczebla zacząć.

IVNadzór

Prezes sądu: nadzór nad tempem, nie nad wyrokiem

Prezes sądu sprawuje wewnętrzny nadzór administracyjny (art. 9a § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych) i bada sprawność postępowania w poszczególnych sprawach (art. 37b § 1 pkt 1). Skargę na działalność sądu rozpatruje się bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w miesiąc od wpływu (art. 41a § 1 i art. 41b). Od 31 marca 2026 r., gdy do wydziału przychodzi nowy sędzia albo asesor, a na rozprawę czeka się ponad 12 miesięcy od wpływu sprawy, prezes może przydzielić mu część spraw, w których nie podjęto jeszcze żadnych czynności (§ 67 ust. 3b regulaminu). Ten przepis zadziała tylko tam, gdzie nowi sędziowie rzeczywiście przyjdą.

Granica jest twarda. Nadzór nie może wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli (art. 9b), a skarga w tym zakresie nie podlega rozpatrzeniu (art. 41a § 2). Prezes może zająć się tempem sprawy, ale nie zmieni postanowienia ani wyroku. Pismo do prezesa dotyczy organizacji pracy sądu, nie osoby sędziego, który dalej prowadzi Twoją sprawę. Ton takiego pisma ma znaczenie.

Sprawy czekają, bo brakuje sędziów. Skarga na przewlekłość to spór z państwem, nie z sędzią.

r.pr. Bartosz Stasik

VSkarga

Skarga na przewlekłość: od 2 000 do 20 000 zł

W sprawie cywilnej skargę może wnieść strona, interwenient uboczny i uczestnik postępowania, ale tylko w toku postępowania (art. 3 pkt 5 i art. 5 ust. 1 ustawy o skardze). Składa się ją do sądu, w którym sprawa się toczy, a rozpoznaje sąd przełożony w składzie trzech sędziów, w ciągu dwóch miesięcy (art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 11).

Tabela 1  ·  Co daje uwzględniona skarga
SkutekPrzepis
stwierdzenie przewlekłości, które wiąże później sąd w procesie o odszkodowanieart. 12, art. 15 ust. 2
zalecenie podjęcia czynności w wyznaczonym terminieart. 12 ust. 3
od 2 000 do 20 000 zł od Skarbu Państwa, nie mniej niż 500 zł za każdy rok trwania sprawy, tylko na żądanie zawarte w skardzeart. 12 ust. 4
status sprawy pilnej, czyli terminy poza kolejnością§ 2 pkt 5 lit. k regulaminu
odpis orzeczenia u prezesa sądu, który musi podjąć czynności nadzoruart. 13 ust. 1

W 2025 r. sądy okręgowe i apelacyjne przyznały takie sumy w 2 138 sprawach, łącznie ponad 7,5 mln zł (dane Ministerstwa Sprawiedliwości).

Gdzie ta droga się wykoleja

Skarga bez żądania stwierdzenia przewlekłości albo bez okoliczności, które je uzasadniają, zostaje odrzucona bez wzywania do uzupełnienia braków (art. 9 ust. 1). Pieniądze sąd przyznaje tylko wtedy, gdy skarżący o nie wnosi (art. 12 ust. 4). Po orzeczeniu ze skargi kolejną w tej samej sprawie można wnieść dopiero po 12 miesiącach (art. 14 ust. 1).

Rok bez terminu w Twojej sprawie?

Sprawdzę akta, policzę, ile trwa postępowanie, i powiem, czy skarga ma podstawy. Jeśli ma, przygotuję ją razem z żądaniem sumy pieniężnej.

VIOdszkodowanie

Odszkodowanie i skarga do Strasburga

Uwzględniona skarga otwiera osobny proces przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody, a sąd w tym procesie jest związany stwierdzeniem przewlekłości (art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o skardze). Odszkodowanie pomniejsza się o sumę przyznaną już ze skargi za ten sam okres (art. 15 ust. 3). Kto skargi w toku sprawy nie wniósł, może żądać odszkodowania na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy (art. 16).

Ostatni szczebel to Europejski Trybunał Praw Człowieka. Konwencja gwarantuje rozpatrzenie sprawy cywilnej w rozsądnym terminie (art. 6 ust. 1), ale do Strasburga idzie się po wyczerpaniu środków krajowych, w ciągu czterech miesięcy od ostatecznej decyzji (art. 35 ust. 1). Trybunał uznał polską skargę na przewlekłość za środek, który trzeba wyczerpać wcześniej (decyzja Charzyński przeciwko Polsce z 1 marca 2005 r., nr 15212/03). Od której decyzji biegną cztery miesiące w konkretnej sprawie, to pytanie, na które odpowiedź zależy od jej przebiegu.

VIIPytania

Pytania

Ponaglenie z Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczy urzędów, nie sądów. W sądzie zwłokę zgłasza się przewodniczącemu wydziału albo prezesowi sądu, a gdy to nie pomaga, skargą na przewlekłość z ustawy z 17 czerwca 2004 r. Każda z tych dróg ma inne warunki i inne skutki.
Nie. Skarga dotyczy tempa postępowania. Skarb Państwa reprezentuje w niej prezes sądu (art. 10 ust. 1 ustawy o skardze), a przyznaną sumę wypłaca sąd ze swoich środków (art. 12 ust. 5 pkt 1). Zwłoka najczęściej wynika z braków kadrowych, a za organizację sądów odpowiada państwo.
Opłata stała wynosi 200 zł (art. 17 ust. 1 ustawy o skardze). Sąd zwraca ją z urzędu, gdy skargę uwzględni albo odrzuci (art. 17 ust. 3). Przy oddaleniu skargi przepis zwrotu nie przewiduje.
Ze skargi od 2 000 do 20 000 zł od Skarbu Państwa, nie mniej niż 500 zł za każdy rok trwania sprawy, ale tylko na żądanie zawarte w skardze (art. 12 ust. 4). Szkodę ponad tę sumę dochodzi się w osobnym procesie (art. 15).
Tylko w toku postępowania (art. 5 ust. 1). Po orzeczeniu ze skargi kolejną w tej samej sprawie można wnieść dopiero po 12 miesiącach (art. 14 ust. 1), więc moment złożenia ma znaczenie.
Nie. Nadzór prezesa obejmuje sprawność postępowania i nie może wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli (art. 9b Prawa o ustroju sądów powszechnych).
Sąd przełożony nad sądem, w którym toczy się sprawa, w składzie trzech sędziów, w ciągu dwóch miesięcy od złożenia skargi (art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 11). Skargę składa się jednak do sądu, który prowadzi sprawę (art. 5 ust. 2).
VIIIKancelaria

Sprawa w sądzie stoi w miejscu?

Przewlekłość: ocena i skarga

Nie płacisz za godzinę. Płacisz za spotkanie, na które przychodzę po lekturze Twoich dokumentów. Konsultacja 350 zł: przejrzę akta albo wydruk z portalu informacyjnego, ocenię, czy zwłoka to już przewlekłość w rozumieniu ustawy, i powiem, który środek ma sens w Twojej sprawie. Jeśli trzeba, przygotuję skargę albo pismo za kwotę podaną z góry.

Najprościej: rezerwacja online

  • Termin wybierasz sam w kalendarzu, bez dzwonienia.
  • Płacisz BLIK-iem, kartą, Apple Pay albo Google Pay.BLIKVisaMastercard
  • Rozmawiamy na Google Meet, więc widzisz mnie na wideo. Wolisz telefon albo spotkanie w kancelarii we Wrocławiu? Też można.
  • Działa z każdego miejsca na świecie. Dokumenty dołączasz do rezerwacji, czytam je przed rozmową.
Wybierz termin: 350 zł

Konsultacja 350 zł, bez limitu czasu, także online w całej Polsce. Tajemnica zawodowa obowiązuje od pierwszej wiadomości.

O autorze

r.pr. Bartosz Stasik, radca prawny (OIRP Wrocław, nr wpisu WR-3749). Prowadzi sprawy cywilne przed sądami we Wrocławiu i w całej Polsce. Autor serii poradników procesowych kancelarii, cytowany w mediach w sprawach kredytowych. Ostatnia weryfikacja merytoryczna tego poradnika: 6 października 2026 r. Więcej o kancelarii →

Podstawy prawne i źródła

ŹródłoCzego dotyczyTekst
Przepisy
Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, art. 2 do 6, 8 do 17 (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1725)definicja przewlekłości, skarga, suma pieniężna, odszkodowanie, opłatatekst urzędowy →
Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 9a, 9b, 37b, 41a, 41b (t.j. Dz.U. 2024 poz. 334 ze zm.)nadzór prezesa sądu, skarga na działalność sądutekst urzędowy →
Regulamin urzędowania sądów powszechnych, § 2 pkt 5 lit. k, § 67 ust. 3b, § 79, § 80 (t.j. Dz.U. 2024 poz. 867 ze zm.)kolejność rozpoznawania spraw, sprawy pilne, przewodniczący wydziałutekst urzędowy →
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 29 września 2025 r. zmieniające regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. 2025 poz. 1325)przydział spraw nowemu sędziemu, od 31 marca 2026 r.tekst urzędowy →
Kodeks postępowania cywilnego, art. 6 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.)obowiązek przeciwdziałania przewlekaniutekst urzędowy →
Kodeks cywilny, art. 417 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795)odpowiedzialność Skarbu Państwatekst urzędowy →
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 6, 13 i 35 (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm., Protokół nr 15: Dz.U. 2021 poz. 1879)rozsądny termin, skuteczny środek, termin czterech miesięcyechr.coe.int →
Orzecznictwo i dane
Europejski Trybunał Praw Człowieka, Charzyński przeciwko Polsce, decyzja z 1 marca 2005 r., nr 15212/03skarga na przewlekłość jako środek do wyczerpaniaHUDOC →
Europejski Trybunał Praw Człowieka, Rutkowski i inni przeciwko Polsce, wyrok pilotażowy z 7 lipca 2015 r., nr 72287/10, 13927/11 i 46187/11przewlekłość jako problem systemowy, obowiązek państwa (§ 128)HUDOC →
Ministerstwo Sprawiedliwości, średni czas trwania postępowania sądowego w latach 2011-2025średni czas spraw cywilnych w 2025 r.isws.ms.gov.pl →
Ministerstwo Sprawiedliwości, skarga na przewlekłość postępowań sądowych (wykaz S) w latach 2010-2025sumy przyznane ze skarg w 2025 r.isws.ms.gov.pl →
Sytuacja kadrowa sądów
Krajowa Rada Sądownictwa, uchwała nr 517/2025 z 11 czerwca 2025 r.szacunek ponad 1000 wolnych etatów, konkursy nieogłaszane od grudnia 2023 r.krs.pl →
Prawo.pl, artykuł o sytuacji kadrowej w sądach z 29 listopada 2024 r.ponad 500 wolnych etatów według ministerstwa, Sąd Okręgowy we Wrocławiu, czas procedury powołaniaprawo.pl →
Prawo.pl, artykuł o wznowieniu konkursów sędziowskich z 19 czerwca 2026 r.obwieszczenie o 25 wolnych stanowiskach, przyczyna wstrzymania konkursówprawo.pl →
Poradniki procesowe kancelarii, nr 30  ·  złożono pismami Fraunces i Newsreader  ·  Wrocław, październik 2026
Umów poradę prawną: 350 zł