Dz.U. 2026 poz. 203

Co się zmieniło w sytuacji Ukraińców w Polsce

Ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających ze specustawy ukraińskiej weszła w życie 5 marca 2026 r. Komentarze oficjalne podają ją jako "uporządkowanie systemu". W praktyce wprowadza konkretne, mierzalne ubytki w prawach. Poniżej zestawienie tego, co się dokładnie zmieniło, bez upiększeń.

17 000 zł

NFZ żąda za dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne

7 dat

graniczne terminy: 5.03.2026 do 5.03.2029

27 strat

i 5 zysków wprowadzonych ustawą

Stan prawny: 24 maja 2026 r. · Autor: Bartosz Stasik, radca prawny · Czas czytania: 15 minut

Każda zmiana opisana jest w formacie: przepis, co się stało (lub może stać), link do źródła prasowego pokazującego, że konsekwencje dotykają realnych ludzi.

Tekst nie ma charakteru sprzedażowego. Celem jest dostarczenie obywatelom Ukrainy wiedzy potrzebnej do podejmowania decyzji o swojej przyszłości w Polsce.

Wszystkie powołane przepisy odnoszą się do ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 203). Akty zmieniane przez tę ustawę zostały oznaczone osobno. Treść każdego przepisu należy zweryfikować w obowiązującym brzmieniu.

Zdrowie i NFZ

4 zmiany · 4 straty

Strata

Brak dostępu do NFZ bez zaległej wpłaty ok. 17 000 zł

Przepis: art. 7 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (zmiana ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w szczególności uchylenie art. 50 ust. 2 pkt 1a) w zw. z art. 68 ust. 7 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu dotychczasowym).

Co się zmieniło: Po 5 marca 2026 r. dostęp do NFZ dla obywateli Ukrainy ze statusem UKR przysługuje tylko jeżeli pracują i odprowadzają składki, jak Polacy. Wyjątkiem są: kobiety w ciąży, połogu, osoby do 18 lat, ofiary gwałtu i tortur, mieszkańcy ośrodków zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące, które chcą się dobrowolnie ubezpieczyć, otrzymują od NFZ żądanie jednorazowej opłaty ok. 17 000 zł tytułem składek za okres "korzystania ze świadczeń bez ubezpieczenia" w poprzednich latach. Rzecznik Praw Obywatelskich interweniuje.

Co już się stało: Rzeczpospolita: "Ukraińcy muszą zapłacić 17 tys. zł, by się leczyć". Interwencja RPO i odpowiedź NFZ.

Treść przepisu (art. 7 ustawy z 23.01.2026 oraz art. 68 ust. 7 ustawy o świadczeniach)

Art. 7 ustawy z 23 stycznia 2026 r. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wprowadza się następujące zmiany: 1) w art. 12: a) uchyla się pkt 13, b) dodaje się pkt 14 w brzmieniu: "14) art. 112c ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej."; 2) w art. 50 w ust. 2 uchyla się pkt 1a; 3) w art. 87 w ust. 10a pkt 3a otrzymuje brzmienie: "3a) informację o statusie, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności". KOMENTARZ: w wyniku uchylenia art. 50 ust. 2 pkt 1a beneficjenci ochrony czasowej nie korzystają już automatycznie ze świadczeń NFZ na podstawie statusu UKR. Mogą korzystać z opieki tylko gdy realnie podlegają ubezpieczeniu (praca, składki) lub mieszczą się w wąskiej grupie z art. 112c (pkt 14 w art. 12). Osoba chcąca przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia podlega art. 68 ust. 7 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu dotychczasowym), który nakłada opłatę dodatkową za okres pobytu w Polsce bez ubezpieczenia.

Strata

Wyłączenia ze świadczeń NFZ nawet dla grup wrażliwych (programy lekowe, zaćma, niepłodność)

Przepis: art. 112c ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 4).

Co się zmieniło: Lista osób z bezpłatnym dostępem do NFZ (dzieci do 18 lat, kobiety w ciąży i połogu, ofiary tortur i gwałtu, mieszkańcy OZZ) ma teraz wyraźne wyłączenia. Te osoby nie mogą bezpłatnie skorzystać z: leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki, usunięcia zaćmy oraz podania leków w ramach programów polityki zdrowotnej ministra zdrowia (w tym kosztownych terapii onkologicznych w programach lekowych) i profilaktycznych programów zdrowotnych. Wyjątek: ofiary obrażeń wojennych zachowują dostęp do endoprotezoplastyki. Dodatkowo od 30 września 2025 r. recepty dla obywateli Ukrainy powyżej 18. roku życia ze statusem UKR są wystawiane ze 100 procentową odpłatnością, bez refundacji NFZ.

Co już się stało: Komunikat NFZ: pacjent z Ukrainy, co się zmieniło od 5 marca 2026 r. Pacjenci.pl: część Ukraińców straci dostęp do darmowego leczenia. Prawo.pl: nowe zasady leczenia obywateli Ukrainy w NFZ.

Treść przepisu (art. 112c ust. 1-2)

Art. 112c. 1. Beneficjenci ochrony czasowej, którzy posiadają numer PESEL ze statusem UKR: 1) którzy byli ofiarami tortur, gwałtu lub 2) do ukończenia 18. roku życia, lub 3) którzy posiadają zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, o którym mowa w art. 112, lub 4) w okresie ciąży, porodu lub połogu - są uprawnieni na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych na zasadach i w zakresie określonym w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przysługujących osobom objętym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy oraz podania produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia. 2. Świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w ust. 1, oraz zabiegi endoprotezoplastyki, przysługują również cudzoziemcom, którzy odnieśli obrażenia w wyniku działań wojennych prowadzonych na terytorium państwa lub obszaru geograficznego, którego dotyczy decyzja Rady Unii Europejskiej stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców.

Strata

Koniec uproszczonej ścieżki wykonywania zawodu dla lekarzy, dentystów, pielęgniarek i położnych z Ukrainy

Przepis: art. 3 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (w art. 7 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty uchyla pkt 4 w ust. 2i oraz cały ust. 16a) oraz art. 11 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (w art. 35a ustawy z 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej uchyla pkt 4 w ust. 10 oraz cały ust. 21a).

Co się zmieniło: Specjalna ścieżka warunkowego prawa wykonywania zawodu (PWZ) dla lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek i położnych, którzy ukończyli studia poza Unią Europejską i uzyskali tytuł zawodowy w Ukrainie, wprowadzona w marcu 2022 r. dla wsparcia ochrony zdrowia w czasie napływu uchodźców, definitywnie się kończy. Nowych wniosków o warunkowe PWZ nie można składać od 24 października 2024 r. (poprzednia nowelizacja), a ustawa z 23 stycznia 2026 r. domyka system. Osoby z dyplomem ukraińskim, które nie zdążyły uzyskać warunkowego PWZ, muszą przejść pełną procedurę nostryfikacji dyplomu i zdać egzamin nostryfikacyjny w polskiej uczelni medycznej, jak każdy cudzoziemiec spoza UE. Osoby z już wydanym warunkowym PWZ zachowują uprawnienia do końca okresu, na jaki je otrzymały.

Co już się stało: Rynek Zdrowia: "Już trzeci przepis przejściowy".

Treść przepisu (art. 3 oraz art. 11 ustawy z 23.01.2026)

Art. 3. W ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty w art. 7: 1) w ust. 2i w pkt 3 średnik zastępuje się kropką i uchyla się pkt 4; 2) uchyla się ust. 16a. Art. 11. W ustawie z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej w art. 35a: 1) w ust. 10 w pkt 3 średnik zastępuje się kropką i uchyla się pkt 4; 2) uchyla się ust. 21a. KOMENTARZ: uchylone przepisy stanowiły szczególną podstawę warunkowego prawa wykonywania zawodu dla osób, które uzyskały kwalifikacje poza UE (w praktyce w Ukrainie) w warunkach masowego napływu. Po uchyleniu (od 5 marca 2026 r.) ścieżka warunkowego PWZ przestaje działać. Osoby już posiadające warunkowe PWZ zachowują uprawnienia do końca okresu, na jaki je uzyskały (przepisy przejściowe).

Strata

Leczenie cykliczne (dializy, chemia, radio) wypadło poza "kontynuację hospitalizacji"

Przepis: art. 22 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy gwarantujący kontynuację leczenia szpitalnego rozpoczętego przed 5 marca 2026 r., do końca hospitalizacji, niedłużej niż do 4 marca 2027 r.).

Co się zmieniło: Art. 22 ust. 1 gwarantuje kontynuację rozpoczętego leczenia szpitalnego do końca hospitalizacji, niedłużej jednak niż do 4 marca 2027 r. Problem leży w interpretacji administracyjnej NFZ: pojęcie "leczenie szpitalne" i "kontynuacja hospitalizacji" rozumiane jest wąsko. Dializy, chemioterapia ambulatoryjna i radioterapia ambulatoryjna nie mieszczą się w tej definicji, bo każda sesja jest formalnie osobnym świadczeniem, a nie kontynuacją jednej hospitalizacji. Pacjent onkologiczny w trakcie 6-miesięcznej chemii, który nie ma ubezpieczenia zdrowotnego od 5 marca, musi sam zapłacić za kolejne cykle lub przerwać leczenie. Rzecznik Praw Obywatelskich interweniował w sprawie utraty dostępu do dializ.

Co już się stało: RPO: interwencja ws. trudności w dostępie do świadczeń zdrowotnych. Rynek Zdrowia: co dalej z leczeniem Ukraińców. NFZ: komunikat o wygaśnięciu specustawy.

Treść przepisu (art. 22 ust. 1-2 ustawy z 23.01.2026)

Art. 22. 1. Obywatel Ukrainy, który przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy znajdował się w trakcie leczenia szpitalnego udzielanego na podstawie art. 37 ustawy zmienianej w art. 17, jest uprawniony do kontynuacji tego leczenia, aż do zakończenia hospitalizacji, jednak niedłużej niż do dnia 4 marca 2027 r. 2. Do finansowania kosztów świadczeń, o których mowa w ust. 1, stosuje się art. 112c ust. 6 ustawy zmienianej w art. 4. KOMENTARZ: art. 37 uchylanej specustawy obejmował leczenie obywateli Ukrainy ze statusem UKR finansowane z budżetu państwa. Przepis przejściowy gwarantuje "kontynuację hospitalizacji" rozpoczętej przed 5 marca 2026 r. Sformułowania "leczenie szpitalne" i "kontynuacja hospitalizacji" są podstawą interpretacji NFZ wykluczającej leczenie cykliczne (dializy, chemia, radio ambulatoryjnie), gdzie każda sesja jest osobnym świadczeniem.

Rodzina i świadczenia

4 zmiany · 4 straty

Strata

800+ i Dobry Start z testem aktywności zawodowej

Przepis: art. 13 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (zmiana ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) i art. 5 (zmiana ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych), w związku z ustawą z 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców, wprowadzającą warunek aktywności zawodowej do art. 1 ust. 2a ustawy o 800+. Stosowanie od roku świadczeniowego rozpoczynającego się 1 czerwca 2026 r. (art. 31 ustawy z 23 stycznia 2026 r.). Świadczenie "Dobry Start" - program rządowy oparty o art. 187a ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny, do którego odsyła art. 28 ustawy z 23 stycznia 2026 r.

Co się zmieniło: Świadczenie 800+, świadczenie "Dobry Start" oraz zasiłki rodzinne i dodatki dla beneficjentów ochrony czasowej z PESEL UKR są od roku świadczeniowego 2026/2027 uwarunkowane aktywnością zawodową rodzica lub podleganiem obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Rodzic, który nie pracuje i nie jest objęty ubezpieczeniem, traci prawo do tych świadczeń, mimo posiadania PESEL UKR. To ten sam mechanizm kontrolny, co przy obywatelach Polski, ale dla obywateli Ukrainy oznacza realne wycofanie wsparcia, na które wcześniej mogli liczyć bez warunku zatrudnienia. Co istotne, świadczenia przyznane jeszcze przed 4 marca 2026 r. przysługują tylko do końca bieżącego okresu świadczeniowego lub zasiłkowego (dla 800+ to okres rozpoczynający się 1 czerwca 2026 r.), a ich kontynuacja wymaga ponownego spełnienia nowych warunków, w tym testu pracy (art. 43 ust. 1).

Co już się stało: TVN24 Biznes: "Pomoc Ukraińcom w Polsce, zmiany od marca 2026". Gazeta Prawna o pakiecie zmian.

Treść przepisu (art. 13 zmieniający art. 1 ust. 2a ustawy o 800+ oraz art. 30, 31 i 43 przepisy przejściowe)

Art. 13 ustawy z 23 stycznia 2026 r. zmienia art. 1 ust. 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - w brzmieniu nadanym wcześniej ustawą z 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców. Warunek aktywności zawodowej (zatrudnienie i odprowadzanie składek lub podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu) jest podstawą do otrzymania świadczenia wychowawczego przez cudzoziemca. Art. 30 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "W stosunku do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca ustawy zmienianej w art. 13, przepisy ustawy zmienianej w art. 13 w brzmieniu nadanym: 1) ustawą z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz 2) niniejszą ustawą - stosuje się od dnia 5 marca 2026 r. do spraw o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 5 marca 2026 r." Art. 31: nowy warunek (art. 23 ust. 3a o powiązaniu z SIO) stosuje się po raz pierwszy do okresu świadczeniowego rozpoczynającego się 1 czerwca 2026 r. Art. 43 ust. 1: świadczenia przyznane na okres do dnia 4 marca 2026 r. na podstawie art. 26 specustawy przysługują tylko do zakończenia okresu świadczeniowego lub zasiłkowego, na jaki je ustalono, i pod warunkiem, że osoba ma legalny pobyt na podstawie art. 106, posiada PESEL UKR oraz spełnia nowe warunki z ustaw zmienianych w art. 5 i art. 13. To oznacza ponowną weryfikację (z testem pracy) na starcie kolejnego okresu.

Strata

Wstrzymanie 800+, świadczeń rodzinnych i Aktywnego rodzica przy wyjeździe i 3 dni na osobiste stawiennictwo w ZUS

Przepis: art. 28 ust. 8 do 13 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 23 ust. 3a do 3g ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (800+) oraz art. 50 ust. 7 do 12 ustawy z 15 maja 2024 r. "Aktywny rodzic", w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 5, art. 13 i art. 18).

Co się zmieniło: Trzy nowe mechanizmy kontrolne dla obywateli Ukrainy z PESEL UKR pobierających świadczenia. Pierwszy: ZUS lub organ właściwy może wezwać świadczeniobiorcę do osobistego stawiennictwa w terminie 3 dni roboczych. Niestawienie się skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia lub wstrzymaniem wypłaty. Drugi: każdy wyjazd beneficjenta lub dziecka z Polski powoduje automatyczne wstrzymanie wypłaty świadczenia. Wznowienie następuje dopiero od miesiąca powrotu (nie wstecz). Trzeci, dotyczący 800+: świadczenie jest wstrzymywane, jeżeli w Systemie Informacji Oświatowej nie potwierdzono realizacji obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki przez dziecko. Cel ustawodawcy: powiązać świadczenie z faktyczną obecnością dziecka w polskim systemie edukacji.

Co już się stało: Interia: wypłata 800 plus wstrzymana. RMF FM: ZUS zaostrza przepisy, Ukraińcy stracą 800+. Kresy.pl: tysiące Ukraińców bez decyzji o 800 plus. OKO.press: matki z trójką dzieci bez wsparcia.

Treść przepisu (art. 28 ust. 8-13 ustawy o świadczeniach rodzinnych - przykład)

Art. 5 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje do art. 28 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: "8. Organ właściwy może wzywać osoby, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca, ubiegające się o świadczenia rodzinne lub otrzymujące świadczenie rodzinne, do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczeń. 9. Organ właściwy pozostawia bez rozpatrzenia wniosek [...], jeżeli osoba [...] nie stawiła się w wyznaczonym terminie. 10. Wypłata świadczeń rodzinnych podlega wstrzymaniu, jeżeli [...] nie stawiła się w wyznaczonym terminie. 12. Wypłata świadczeń rodzinnych podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymująca te świadczenia osoba [...] lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 13. W przypadku gdy osoba [...] wjedzie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, świadczenia rodzinne wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano ich wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tych świadczeń." Analogiczne ust. 3a-3g w art. 23 ustawy 800+ (art. 13 pkt 9) z dodatkową przesłanką wstrzymania, jeśli SIO nie potwierdza realizacji obowiązku przedszkolnego/szkolnego/nauki. Analogiczne ust. 7-12 w art. 50 ustawy "Aktywny rodzic" (art. 18 pkt 6).

Strata

Warunek zamieszkiwania z rodziną w Polsce, rozdzielone rodziny tracą 800+

Przepis: art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 5 i art. 13).

Co się zmieniło: Świadczenie 800+ przysługuje wyłącznie gdy dziecko zamieszkuje z członkami rodziny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Matka z dzieckiem w Polsce, ojciec w Ukrainie (mobilizacja) - formalnie spełnia warunek. Ale dziecko pod opieką babci w Polsce, podczas gdy matka pozostała w Ukrainie lub wyjechała zarobkowo do innego kraju UE, warunek nie jest spełniony. Dotyczy również sytuacji, w których rodzic przebywa w Polsce, ale dziecko zostało z rodziną na Ukrainie. Rodziny rozdzielone konfliktem zbrojnym tracą świadczenie z powodu wymogu wspólnego zamieszkiwania.

Co już się stało: MRPiPS: co się zmienia w pomocy dla obywateli Ukrainy w 2026 r. Zielona Linia: 800+ dla obywateli Ukrainy, zmiany od lutego 2026 r.

Treść przepisu (art. 5 pkt 1 ustawy z 23.01.2026 dodający lit. ca do art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych)

Art. 5 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w art. 1 w ust. 2 w pkt 2 po lit. c dodaje się lit. ca w brzmieniu: "ca) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy, o ile posiadają numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Art. 13 pkt 1 lit. a ustawy z 23 stycznia 2026 r. analogicznie dodaje lit. ca do art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (800+). KOMENTARZ: kluczowa fraza "jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" oznacza, że gdy dziecko zostało z rodziną na Ukrainie lub rodzic wyjechał zarobkowo do innego kraju UE, warunek nie jest spełniony - świadczenie nie przysługuje.

Strata

Pomoc społeczna obcięta do schronienia, posiłku, ubrania i zasiłku celowego

Przepis: art. 6 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (zmiana ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 5 pkt 2 lit. b, art. 18 ust. 1 pkt 8 oraz art. 101 ust. 3) w zw. z art. 112a ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (dodany art. 4 pkt 9).

Co się zmieniło: Po 5 marca 2026 r. obywatele Ukrainy z PESEL UKR są w systemie pomocy społecznej traktowani tak jak cudzoziemcy z pobytem tolerowanym, czyli na najwęższych zasadach. Z całego katalogu ustawy o pomocy społecznej przysługują im wyłącznie cztery formy: schronienie, posiłek, niezbędne ubranie oraz zasiłek celowy. Znikają m.in. zasiłek stały i zasiłek okresowy, czyli świadczenia pieniężne, na które wcześniej, w okresie obowiązywania specustawy, mogli liczyć na zasadach zbliżonych do obywateli polskich. Gminą właściwą jest gmina miejsca faktycznego pobytu. Dla osób starszych, samotnych rodziców oraz osób, które nie są w stanie podjąć pracy, oznacza to realne odcięcie od wsparcia pieniężnego.

Co już się stało: MRPiPS: co się zmienia w pomocy dla obywateli Ukrainy w 2026 r. (zakres pomocy społecznej). Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć: sytuacja osób z PESEL UKR.

Treść przepisu (art. 5 pkt 2 lit. b i art. 18 ust. 1 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 112a ustawy o ochronie cudzoziemców)

Art. 6 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. nadaje art. 5 pkt 2 lit. b ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej brzmienie: "b) w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany oraz cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony [...] lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy - w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego;" Art. 6 pkt 2 nadaje art. 18 ust. 1 pkt 8 tej ustawy brzmienie: "8) przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych, a także udzielanie schronienia oraz zapewnianie posiłku i niezbędnego ubrania cudzoziemcom, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany [...] oraz cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 [...];" Art. 112a ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (dodany art. 4 pkt 9 ustawy z 23.01.2026): "Beneficjentowi ochrony czasowej, który posiada numer PESEL ze statusem UKR, mogą być przyznawane świadczenia, na zasadach i w trybie przewidzianym dla tej grupy beneficjentów w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej." KOMENTARZ: odesłanie "dla tej grupy beneficjentów" oznacza katalog z art. 5 pkt 2 lit. b, czyli wyłącznie schronienie, posiłek, niezbędne ubranie i zasiłek celowy. To ten sam, najwęższy zakres co dla cudzoziemców z pobytem tolerowanym. Poza tym katalogiem osoba z PESEL UKR może liczyć jedynie na pomoc żywnościową ze środków UE (art. 112b) na ogólnych kryteriach dochodowych.

Status UKR i pobyt

7 zmian · 6 strat · 1 zysk

Strata

Nowi przybysze: 30 dni na złożenie wniosku PESEL UKR, inaczej ochrona wygasa

Przepis: art. 110a ust. 2 w zw. z art. 109b ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 4 pkt 7).

Co się zmieniło: Obywatel Ukrainy, który przekracza granicę Polski po 5 marca 2026 r., musi w ciągu 30 dni złożyć wniosek o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR w dowolnym urzędzie gminy. Jeżeli tego nie zrobi, ochrona czasowa wygasa z mocy prawa. Przed nowelizacją nie było sztywnego terminu na rejestrację. To ryzyko dla osób, które nie znają polskich procedur, nie mają tłumacza, czekają na wyrobienie paszportu lub nie wiedzą, że muszą stawić się osobiście (w przypadku dziecka wymagana jest obecność dziecka). Przegapienie terminu oznacza konieczność legalizacji pobytu od zera.

Co już się stało: Prawo.pl: wygaszanie pomocy, kluczowe daty i obowiązki. Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć: sytuacja osób z PESEL UKR. Polsat News: Ukraińcy tracą część praw w Polsce.

Treść przepisu (art. 110a ust. 1-3 oraz art. 109b ust. 1 pkt 1 i ust. 2)

Art. 110a. 1. Beneficjentowi ochrony czasowej na wniosek złożony w dowolnym organie gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. 2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się w terminie 30 dni od dnia przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej. 3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy rozdziału 5a ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Art. 109b. 1. Ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy: 1) cudzoziemiec nie złożył wniosku, o którym mowa w art. 110a ust. 1, w terminie określonym w art. 110a ust. 2; [...] 2. Ochrona czasowa wygasa w dniu zdarzenia, które powoduje jej wygaśnięcie. W przypadku wygaśnięcia ochrony czasowej na podstawie ust. 1 pkt 1 zdarzeniem tym jest upływ ostatniego dnia terminu określonego w art. 110a ust. 2.

Strata

Opłata skarbowa bezzwrotna: 340-640 zł przepada przy odmowie zezwolenia na pobyt

Przepis: art. 77d, art. 87a, art. 113c, art. 120c, art. 207b i art. 223a ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, dodane ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 12 pkt 3-8). Stosuje się do opłat uiszczonych od dnia wejścia w życie art. 12 (art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r.).

Co się zmieniło: Jeżeli wojewoda odmówi udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE, odmówi przedłużenia wizy lub wydania wizy Schengen na granicy, albo umorzy postępowanie, uiszczona opłata skarbowa nie podlega zwrotowi. Kwoty: 340 zł (pobyt czasowy, zmiana zezwolenia), 640 zł (pobyt stały lub rezydent UE). To samo dotyczy karty CUKR (art. 42s ust. 3). Wcześniej w wielu sytuacjach opłata wracała. Teraz cudzoziemiec ryzykuje pieniędzmi za sam fakt złożenia wniosku, nawet jeśli odmowa wynika z błędu formalnego lub opóźnienia po stronie urzędu.

Co już się stało: Moduł Obsługi Spraw: komunikat o braku zwrotu opłaty skarbowej. Zielona Linia: zmiany w ustawie o cudzoziemcach 2026.

Treść przepisu (art. 77d, 87a, 113c, 120c, 207b, 223a dodane art. 12 ustawy z 23.01.2026)

Art. 12 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje do ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach następujące przepisy: Art. 77d. W przypadku wydania decyzji o odmowie wydania wizy Schengen na granicy lub decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie wydania wizy Schengen na granicy, uiszczona należna opłata skarbowa za wydanie wizy Schengen na granicy nie podlega zwrotowi. Art. 87a. W przypadku wydania przez wojewodę decyzji o odmowie przedłużenia wizy Schengen lub wizy krajowej lub decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przedłużenia wizy [...] nie podlega zwrotowi. Art. 113c. W przypadku wydania przez wojewodę decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, uiszczona należna opłata skarbowa [...] nie podlega zwrotowi. Art. 120c. [analogicznie - zezwolenie na pobyt czasowy i pracę]. Art. 207b. [analogicznie - zezwolenie na pobyt stały]. Art. 223a. [analogicznie - zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE]. Analogiczna regulacja dla karty pobytu CUKR: art. 42s ust. 3 ustawy z 12 marca 2022 r. (dodany art. 17 pkt 29): "W przypadku pozostawienia wniosku bez rozpoznania, odmowy wszczęcia postępowania lub zakończenia postępowania w sposób inny niż poprzez wydanie karty pobytu, uiszczona opłata skarbowa nie podlega zwrotowi." Art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: stosowanie do opłat uiszczonych po dniu wejścia w życie art. 12 (5 marca 2026 r.). Konkretne kwoty (340 zł / 640 zł) wynikają z ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej oraz rozporządzeń wykonawczych.

Strata

PESEL UKR przepadnie, jeżeli nie okażesz paszportu do 31 sierpnia 2026 r.

Przepis: art. 25 ust. 1-3 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy dot. PESEL nadanego na podstawie oświadczenia) w zw. z art. 8 pkt 24a ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Art. 26 reguluje analogiczny obowiązek 60-dniowy dla PESEL nadanego na podstawie Karty Polaka lub innego dokumentu ze zdjęciem.

Co się zmieniło: Każdy, kto otrzymał PESEL ze statusem UKR wyłącznie na podstawie oświadczenia o tożsamości (bez okazania paszportu), musi do 31 sierpnia 2026 r. stawić się w dowolnym urzędzie gminy z ważnym dokumentem podróży. Z dniem 1 września 2026 r. status UKR osobom, które tego nie zrobią, zostaje zmieniony na status NUE (bez uprawnień z ochrony czasowej). Wraz z tym utrata legalności pobytu z art. 106 (prawo do pracy bez zezwolenia, dostęp do świadczeń). Po tym terminie legalizacja wymaga procedury od zera.

Co już się stało: Komunikat Wojewody Zachodniopomorskiego. PIP Gdańsk o nowych zasadach od 5 marca 2026 r.

Treść przepisu (art. 25 ust. 1-3 ustawy z 23.01.2026)

Art. 25. 1. Jeżeli numer PESEL, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17, został nadany na podstawie oświadczenia, cudzoziemiec jest obowiązany do potwierdzenia swojej tożsamości w dowolnym organie gminy na podstawie ważnego dokumentu podróży, do dnia 31 sierpnia 2026 r. 2. Z dniem 1 września 2026 r. status UKR zostaje zmieniony przez ministra właściwego do spraw informatyzacji na status NUE, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c ustawy zmienianej w art. 9, osobom, które miały nadany numer PESEL ze statusem UKR na podstawie oświadczenia i do tego dnia nie potwierdziły swojej tożsamości w sposób wskazany w ust. 1. 3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, cudzoziemiec traci uprawnienie, o którym mowa w art. 106 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 4 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Art. 26. Analogiczny obowiązek (potwierdzenie tożsamości w terminie 60 dni od daty wydania dokumentu podróży) dla PESEL nadanego na podstawie Karty Polaka, innego dokumentu ze zdjęciem lub dokumentu potwierdzającego urodzenie.

Strata

Ograniczenie wyjazdów z Polski do 30 dni

Przepis: art. 109b ust. 1 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu po nowelizacji.

Co się zmieniło: Każdy wyjazd z Polski na okres dłuższy niż 30 dni oznacza automatyczne wygaśnięcie statusu UKR, niezależnie od powodu wyjazdu (nawet odwiedziny rodziny w Ukrainie, leczenie poza Polską, wyjazd zarobkowy do innego kraju UE). Po powrocie status nie jest reaktywowany. Trzeba od zera wnioskować o ochronę albo ubiegać się o inną formę legalizacji pobytu. Dotyczy również osób w trakcie postępowania o kartę CUKR.

Co już się stało: Komunikat Wojewody Zachodniopomorskiego, sekcja "Kiedy wygasa status UKR".

Treść przepisu (art. 109b ust. 1 pkt 1-7 i ust. 2)

Art. 109b. 1. Ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy: 1) cudzoziemiec nie złożył wniosku, o którym mowa w art. 110a ust. 1, w terminie określonym w art. 110a ust. 2; 2) cudzoziemiec opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni; 3) cudzoziemiec złożył w dowolnym organie gminy pisemne zawiadomienie o zrzeczeniu się prawa do korzystania z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 4) cudzoziemcowi udzielono: a) zezwolenia na pobyt stały, b) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, c) zezwolenia na pobyt czasowy, d) statusu uchodźcy, e) ochrony uzupełniającej, f) zgody na pobyt tolerowany, g) zgody na pobyt ze względów humanitarnych; 5) cudzoziemiec złożył w Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej [...]; 6) cudzoziemiec uzyskał ochronę czasową na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej [...]; 7) cudzoziemiec nabył obywatelstwo polskie albo obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. 2. Ochrona czasowa wygasa w dniu zdarzenia, które powoduje jej wygaśnięcie.

Strata

Okres ze statusem UKR nie liczy się do karty rezydenta UE

Przepis: art. 195 ust. 1 pkt 5 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w brzmieniu dotychczasowym (przepis nie został zmieniony ustawą z 23 stycznia 2026 r., ale skutek wzmacnia się przez wygaszenie statusu UKR). Stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w związku z ustawą z 23 stycznia 2026 r.

Co się zmieniło: Dotychczasowy pobyt ze statusem UKR (czasem już ponad 4 lata, od 2022 r.) nie wlicza się do 5-letniego okresu pobytu wymaganego dla zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Wynika to z art. 195 ust. 1 pkt 5 ustawy o cudzoziemcach, który wyklucza pobyt na podstawie ochrony czasowej z okresu zaliczanego do rezydenta. Liczy się dopiero pobyt na karcie pobytu CUKR, która jest wydawana na 3 lata. Osoba, która przyjechała w 2022 r. i miała 4 lata statusu UKR, ma na liczniku 5 lat dla rezydenta zero. To opóźnia drogę do stałego pobytu o lata.

Co już się stało: Prawo.pl: "Prezydent podpisał ustawę wygaszającą pomoc".

Treść przepisu (art. 195 ust. 1 pkt 5 ustawy o cudzoziemcach - brzmienie dotychczasowe)

Art. 195 ust. 1 pkt 5 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (w brzmieniu dotychczasowym, nieobjętym zmianą ustawą z 23 stycznia 2026 r.) precyzuje, że pobyt na podstawie ochrony czasowej (a więc także na podstawie art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony - czyli ze statusem UKR) nie jest zaliczany do 5-letniego okresu pobytu wymaganego dla rezydenta długoterminowego UE. Art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (w brzmieniu dotychczasowym): zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE udziela się cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium RP bezpośrednio przed złożeniem wniosku przez okres 5 lat na podstawie określonych tytułów pobytu. KOMENTARZ: Sama ustawa z 23 stycznia 2026 r. nie zmienia tych przepisów, ale poprzez wygaszenie statusu UKR i wprowadzenie ścieżki kartą pobytu CUKR (na 3 lata) wzmacnia praktyczny skutek: dopiero pobyt na karcie CUKR liczy się do 5 lat dla rezydenta długoterminowego UE.

Strata

Po wygaśnięciu ochrony czasowej 30 dni na opuszczenie Polski

Przepis: art. 12 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (dodanie art. 299 ust. 6a oraz zmiana art. 334 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach).

Co się zmieniło: Po upływie maksymalnego okresu ochrony czasowej (wyznaczonego decyzją wykonawczą Rady UE, obecnie do 4 marca 2027 r.) obywatel Ukrainy jest obowiązany opuścić Polskę w ciągu 30 dni, chyba że wcześniej uzyskał inną podstawę pobytu (karta CUKR, zezwolenie na pobyt czasowy lub stały). W tym 30-dniowym okresie pobyt nadal uznaje się za legalny. Osoby, które nie przejdą na kartę CUKR albo inne zezwolenie przed 4 marca 2027 r., trafiają do trybu powrotu, a art. 334 ust. 2 pkt 7 kieruje je do pomocy w dobrowolnym powrocie. Wniosek praktyczny: kartę CUKR (czynną od maja 2026 r.) lub inne zezwolenie warto złożyć z zapasem, bo urząd ma na rozpatrzenie do 180 dni.

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 12 dodający art. 299 ust. 6a ustawy o cudzoziemcach. Urząd do Spraw Cudzoziemców: zasady legalności pobytu.

Treść przepisu (art. 299 ust. 6a i 7 oraz art. 334 ust. 2 pkt 7 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu nadanym art. 12)

Art. 12 pkt 9 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje w art. 299 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach ust. 6a: "6a. Cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem 30 dni począwszy od dnia, w którym upłynął maksymalny termin korzystania z ochrony czasowej na podstawie decyzji Rady Unii Europejskiej stwierdzającej masowy napływ wysiedleńców lub upłynął termin określony w przepisach wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony [...]." Ust. 7 (znowelizowany): pobyt cudzoziemca w okresie, o którym mowa w ust. 6 i 6a, uważa się za legalny, o ile wniosek o przedłużenie wizy lub o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony w terminie. Art. 12 pkt 10 dodaje w art. 334 ust. 2 pkt 7: pomoc w dobrowolnym powrocie może być udzielona cudzoziemcowi "przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po zakończeniu korzystania z ochrony czasowej". KOMENTARZ: art. 334 to pomoc w dobrowolnym powrocie, nie detencja. Off-rampem przed 4 marca 2027 r. jest karta CUKR lub inne zezwolenie na pobyt czasowy, w tym ścieżki ułatwione w art. 45 ustawy.

Zysk

Profil zaufany z urzędu, mObywatel i wjazd do Polski bez wizy z paszportem i aplikacją

Przepis: art. 110c i art. 110d ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, dodane ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 4).

Co zyskano: Trzy ułatwienia elektroniczne. Po pierwsze, jeżeli wniosek o PESEL UKR zawiera adres e-mail, numer telefonu i odpowiednią zgodę, minister właściwy do spraw informatyzacji automatycznie potwierdza profil zaufany w chwili nadania PESEL UKR. Beneficjent ochrony czasowej nie musi już osobno wnioskować o ePUAP. Po drugie, w aplikacji mObywatel może pobrać dokument elektroniczny z aktualnymi danymi z rejestru PESEL (także dla dziecka pozostającego pod jego władzą rodzicielską) wraz z funkcją weryfikacji integralności tego dokumentu. Po trzecie, ten dokument elektroniczny wraz z ważnym paszportem uprawnia do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy. Dla osób, które na 30 dni jadą do rodziny w Ukrainie albo do innego kraju UE, to oznacza szybki powrót bez kolejki w konsulacie.

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 110c i 110d w Sejm.gov.pl. Komunikat Urzędu do Spraw Cudzoziemców o zmianach.

Treść przepisu (art. 110c ust. 1 i art. 110d ust. 1, 2, 9)

Art. 110c. 1. W przypadku gdy wniosek, o którym mowa w art. 110a ust. 1, zawiera dane, o których mowa w art. 44a ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (adres poczty elektronicznej, numer telefonu komórkowego), i zgodę, o której mowa w art. 44a ust. 7 pkt 3 lit. b tej ustawy, minister właściwy do spraw informatyzacji automatycznie potwierdza profil zaufany dla cudzoziemca. [Ust. 2-12 regulują tryb potwierdzenia profilu w sytuacji, gdy wniosek nie zawiera tych danych - przez ponowne stawiennictwo w gminie i potwierdzenie tożsamości.] Art. 110d. 1. Minister właściwy do spraw informatyzacji może w aplikacji mObywatel [...] umożliwić beneficjentowi ochrony czasowej: 1) pobranie, przechowywanie i prezentację dokumentu elektronicznego zawierającego pobrane z rejestru, o którym mowa w art. 44c ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, aktualne dane; 2) weryfikację integralności i pochodzenia dokumentu elektronicznego. 2. [...] również dla dziecka pozostającego pod jego władzą rodzicielską. 9. Dokumenty elektroniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, wraz z dokumentem podróży uprawniają cudzoziemca do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy.

Karta CUKR jako nowa droga

2 zmiany · 2 zyski

Zysk

Karta CUKR jako prostsza droga do legalnego pobytu

Przepis: art. 42c-42v ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu nadanym art. 17 pkt 22-31 ustawy z 23 stycznia 2026 r. W szczególności: art. 42c (warunki), art. 42l (termin 180 dni), art. 42s ust. 3 (bezzwrotność opłaty), art. 42x (termin składania wniosków do 4 marca 2027 r.). Konkretne kwoty opłat (100 zł + 340 zł) wynikają z rozporządzeń wykonawczych oraz ustawy o opłacie skarbowej.

Co zyskano: Nowa karta pobytu CUKR (cudzoziemiec z ochrony czasowej) wydawana na 3 lata, z opłatami 100 zł za kartę plus 340 zł opłaty skarbowej (razem 440 zł). Procedura wyłącznie elektroniczna przez Moduł Obsługi Spraw na login.gov.pl, wymaga profilu zaufanego. Warunki: PESEL UKR ze statusem na 4 czerwca 2025 r., nieprzerwany status UKR przynajmniej 365 dni, paszport okazany w gminie. Pobyt na karcie CUKR liczy się do 5-letniego okresu dla karty rezydenta UE. To prostsza i tańsza ścieżka niż klasyczne zezwolenie na pobyt czasowy.

Co już się stało: Tekst ustawy w Sejm.gov.pl. Analiza krok po kroku w blogu kancelarii.

Treść przepisu (art. 42l po zmianie art. 17 pkt 27, art. 42s ust. 3, art. 42x)

Karta pobytu dla beneficjentów ochrony czasowej (potocznie zwana "kartą CUKR") jest uregulowana w art. 42c-42v ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 17 pkt 22-31). Art. 42c: wniosek o wydanie karty pobytu może złożyć obywatel Ukrainy, którego pobyt jest uznawany za legalny na podstawie art. 106 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Art. 42f ust. 1: wniosek składany elektronicznie. Art. 42l (zmieniony art. 17 pkt 27): "Kartę pobytu w przypadku, o którym mowa w art. 42c lub art. 42d, wydaje się lub odmawia się jej wydania w terminie 180 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie tej karty spełniającego wymogi określone w art. 42g ust. 1 i 2." Art. 42s ust. 3 (dodany art. 17 pkt 29): "W przypadku pozostawienia wniosku bez rozpoznania, odmowy wszczęcia postępowania lub zakończenia postępowania w sposób inny niż poprzez wydanie karty pobytu, uiszczona opłata skarbowa nie podlega zwrotowi." Art. 42x (zmieniony art. 17 pkt 31): wnioski składa się do dnia 4 marca 2027 r.

Zysk

Legalność pobytu zachowana w trakcie rozpatrywania wniosku o CUKR

Przepis: art. 42v ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy (w brzmieniu nadanym art. 17 pkt 30 ustawy z 23 stycznia 2026 r. - skreślenie zdania drugiego) w zw. z art. 109b ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Termin składania wniosków: art. 42x specustawy (w brzmieniu nadanym art. 17 pkt 31) - do 4 marca 2027 r.

Co zyskano: Jeżeli wniosek o kartę CUKR zostanie złożony przed 4 marca 2027 r., a urząd wojewódzki nie zdąży go rozpatrzeć do tego dnia, pobyt cudzoziemca jest uznawany za legalny do dnia odbioru karty (lub unieważnienia karty, jeśli nieodebrana w 60 dni od udostępnienia) albo do dnia, w którym decyzja o odmowie stanie się ostateczna. Status UKR utrzymuje się też po złożeniu wniosku, dopóki nie wystąpi żadna z przesłanek wygaśnięcia z art. 109b ust. 1 (np. wyjazd >30 dni). To zabezpieczenie przeciwko ryzyku, że długie postępowanie urzędu wpędzi w nielegalność.

Co już się stało: Tekst ustawy w Sejm.gov.pl, art. 17 pkt 30 (zmiana art. 42v specustawy).

Treść przepisu (art. 42v specustawy zmieniony art. 17 pkt 30 oraz art. 42x zmieniony art. 17 pkt 31)

Art. 17 pkt 30 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "w art. 42v skreśla się zdanie drugie". Dotychczasowy art. 42v ustawy z 12 marca 2022 r. (zdanie pierwsze, pozostaje w mocy) reguluje legalność pobytu obywatela Ukrainy, który złożył wniosek o kartę pobytu w trybie art. 42c lub 42d. Pobyt uznaje się za legalny do dnia odbioru karty, jej unieważnienia (gdy nie zostanie odebrana w 60 dni od udostępnienia) lub uostateczności decyzji o odmowie. Art. 42x specustawy (zmieniony art. 17 pkt 31 ustawy z 23 stycznia 2026 r.): termin składania wniosków o kartę pobytu CUKR - do 4 marca 2027 r. Art. 109b ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony reguluje przesłanki wygaśnięcia statusu UKR (m.in. wyjazd >30 dni, niepotwierdzenie tożsamości do 31.08.2026). Złożenie wniosku o kartę CUKR samo w sobie nie wygasza statusu UKR - chroni go natomiast przed konsekwencjami opóźnienia w rozpatrywaniu.

Praca i działalność

5 zmian · 4 straty · 1 zysk

Strata

Działalność gospodarcza (JDG) dla nowo przybyłych tylko na zasadach ogólnych

Przepis: art. 116 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (w brzmieniu po nowelizacji) w zw. z ustawą z 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym; art. 42 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy).

Co się zmieniło: Do 4 marca 2026 r. obywatel Ukrainy z PESEL UKR mógł założyć jednoosobową działalność gospodarczą w CEIDG na takich samych zasadach jak obywatel Polski. Od 5 marca 2026 r. nowe JDG mogą zakładać tylko cudzoziemcy posiadający kwalifikujący tytuł pobytu: zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, status uchodźcy, ochronę uzupełniającą, Kartę Polaka, kartę CUKR (od 4 maja 2026 r.) lub niektóre zezwolenia na pobyt czasowy. Sama ochrona czasowa już nie wystarczy. Beneficjent ochrony czasowej, który JDG założył przed 5 marca 2026 r., może ją kontynuować na dotychczasowych zasadach w okresie legalnego pobytu w Polsce, ale po utracie statusu (np. wyjazd powyżej 30 dni) działalność jest wykreślana z CEIDG z mocy prawa.

Co już się stało: Zielona Linia (MRPiPS): zmiany w ustawie o cudzoziemcach 2026, w tym JDG. PIP Gdańsk o nowych zasadach zatrudnienia i działalności.

Treść przepisu (art. 116 ust. 2 ustawy z 13.06.2003 po zmianie art. 4 pkt 12 oraz art. 42 ust. 1-2 przepisu przejściowego)

Art. 116 ust. 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 12 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "Beneficjent ochrony czasowej może wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej." Ustawa z 6 marca 2018 r. dopuszcza prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce przez cudzoziemców mających tytuł pobytowy (pobyt stały, rezydent długoterminowy UE, status uchodźcy, ochrona uzupełniająca, Karta Polaka, niektóre zezwolenia na pobyt czasowy itp.) - sama ochrona czasowa nie wystarczy. Art. 42 (przepis przejściowy ustawy z 23 stycznia 2026 r.): 1. Osoby, które podjęły działalność gospodarczą na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17 (specustawa ukraińska), mogą ją prowadzić na warunkach określonych w art. 23 ustawy zmienianej w art. 17, w okresie pobytu uznawanego za legalny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 2. W przypadku gdy pobyt przedsiębiorcy - obywatela Ukrainy przestanie być legalny, przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 marca 2018 r. o CEIDG stosuje się odpowiednio (wykreślenie z CEIDG).

Zysk

Legalna praca bez zezwolenia, brak zgłoszenia pracodawcy nie unieważnia umowy

Przepis: art. 5a (dodany) oraz art. 84 ust. 6 (zmieniony) ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w brzmieniu nadanym art. 19 ustawy z 23 stycznia 2026 r. Prawo wykonywania pracy bez zezwolenia wynika z art. 116 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 12 ustawy z 23 stycznia 2026 r.) oraz z generalnych przepisów Kodeksu pracy.

Co zyskano: Pracownik ze statusem UKR ma teraz pełnię praw jak obywatel Polski (Kodeks pracy, składki, urlop, ubezpieczenia). Pracodawca jest zobowiązany zgłosić zatrudnienie do powiatowego urzędu pracy w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy. Brak zgłoszenia pracodawcy nie sprawia, że praca pracownika jest nielegalna, odpowiada za to wyłącznie pracodawca (grzywna 1000 do 3000 zł). To zmiana ochronna dla pracownika, wcześniej brak zgłoszenia mógł prowadzić do problemów po stronie cudzoziemca.

Co już się stało: Komunikat Państwowej Inspekcji Pracy. PIP Gdańsk: szczegóły obowiązków pracodawcy.

Treść przepisu (art. 5a ust. 1, 4, 5 oraz art. 84 ust. 6 ustawy z 20.03.2025 po zmianie art. 19)

Art. 19 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje art. 5a do ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP: "Art. 5a. 1. Polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi powiadamia powiatowy urząd pracy o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca. 2. Powiadomienia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi dokonuje się za pomocą systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. 4. W powiadomieniu o powierzeniu pracy cudzoziemcowi określa się: [dane podmiotu powierzającego, dane cudzoziemca, rodzaj umowy, stanowisko, miejsce pracy, stawkę wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, liczbę osób]. 5. Polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi powiadamia ponownie powiatowy urząd pracy w terminie 7 dni od wystąpienia okoliczności (zmiana umowy, stanowiska, zmniejszenie wymiaru czasu pracy, obniżenie stawki)." Art. 19 pkt 2 zmienia art. 84 ust. 6 ustawy z 20 marca 2025 r.: "Kto nie dopełnia obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 2, art. 5a ust. 1 lub 5, art. 17 ust. 1 pkt 2 lub art. 68 ust. 1 pkt 2, podlega karze grzywny od 1000 zł do 3000 zł." Sankcja dotyczy wyłącznie podmiotu powierzającego pracę - cudzoziemca nie dotyczy.

Strata

Umowy o pomocy przy zbiorach (rolnictwo) wygasają 4.03.2027

Przepis: art. 46 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy dotyczący umów o pomocy przy zbiorach na podstawie art. 91c ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Co się zmieniło: Uproszczone umowy o pomocy przy zbiorach, wprowadzone specustawą z 12 marca 2022 r., pozwalały obywatelom Ukrainy pracować w gospodarstwach rolnych bez zezwolenia na pracę, z ubezpieczeniem KRUS zamiast ZUS, na podstawie samego zgłoszenia do urzędu pracy. Ta forma zatrudnienia obowiązuje wyłącznie do 4 marca 2027 r. Po tej dacie pomocnicy z Ukrainy potrzebują standardowego zezwolenia na pracę sezonową (procedura trwa 2-4 tygodnie, wymaga testu rynku pracy), a rolnicy muszą opłacać pełne składki ZUS. Dotyczy tysięcy pracowników sezonowych w okresie żniw, zbiorów owoców i warzyw.

Co już się stało: Top Agrar: pomocnicy z Ukrainy mogą pracować w gospodarstwach, do kiedy obowiązują nowe przepisy. Agrofakt: Ukraińcy u rolników, nowe zasady. AgroNews: ważne zmiany dla rolników zatrudniających pomocników z Ukrainy.

Treść przepisu (art. 46 ust. 1-2 ustawy z 23.01.2026)

Art. 46. 1. W przypadku beneficjenta ochrony czasowej, łączny czas świadczenia pomocy przy zbiorach chmielu, owoców, warzyw, tytoniu, ziół i roślin zielarskich na podstawie umów o pomocy przy zbiorach, o którym mowa w art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ulega przedłużeniu z mocy prawa na okres tego pobytu, niedłużej jednak niż do dnia 4 marca 2027 r. 2. Pomocnik rolnika w okresie, o którym mowa w ust. 1, może świadczyć pomoc przy wykonywaniu wszystkich czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności. KOMENTARZ: po 4 marca 2027 r. uproszczona forma umów o pomocy przy zbiorach przestaje dotyczyć beneficjentów ochrony czasowej. Wymagane będzie standardowe zezwolenie na pracę sezonową (procedura PUP), bez ułatwień ze specustawy ukraińskiej.

Strata

Uproszczony dostęp do pracy dla Ukraińców bez ochrony czasowej tylko do 5 marca 2029 r.

Przepis: art. 41 ustawy z 23 stycznia 2026 r. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 12 i art. 5a ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom (zmienianej w art. 19).

Co się zmieniło: Obywatele Ukrainy, którzy przebywają w Polsce legalnie, ale nie korzystają z ochrony czasowej (np. na podstawie wizy lub zezwolenia na pobyt), zachowują uproszczony dostęp do rynku pracy tylko "w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy", czyli do 5 marca 2029 r. Po tej dacie wracają do nich zasady ogólne ustawy o powierzaniu pracy cudzoziemcom. To cichy horyzont 2029, o którym dziś mało kto pamięta, a który zamyka przejściowe ułatwienia dla tej grupy.

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 41 (przepis przejściowy, okres 3 lat).

Treść przepisu (art. 41 ustawy z 23.01.2026)

Art. 41 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "W okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do obywateli Ukrainy przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy nie korzystają z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej, stosuje się odpowiednio przepisy art. 3 ust. 1 pkt 12 i art. 5a ustawy zmienianej w art. 19." KOMENTARZ: ustawa weszła w życie 5 marca 2026 r., więc 3-letni okres upływa 5 marca 2029 r. Art. 19 zmienia ustawę z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom. Po 5 marca 2029 r. ta grupa traci przejściowe ułatwienia w dostępie do pracy.

Strata

Rozliczenie podatkowe na oświadczenie o rezydencji tylko do końca 2026 r.

Przepis: art. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (nowe brzmienie art. 52zr ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Co się zmieniło: Obywatel Ukrainy może potwierdzić, że ma w Polsce ośrodek interesów życiowych (a więc jest polskim rezydentem podatkowym, rozliczającym tu całość dochodów) na podstawie samego pisemnego oświadczenia, ale tylko za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2026 r. Od 2027 r. rezydencję podatkową ustala się na zasadach ogólnych (faktyczne centrum interesów życiowych lub pobyt powyżej 183 dni). Przy rozliczeniu za 2027 r. zwiększa to ryzyko sporów z urzędem skarbowym i podwójnego opodatkowania dla osób mających dochody albo rodzinę po obu stronach granicy.

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 1 zmieniający art. 52zr ustawy o PIT.

Treść przepisu (art. 52zr ustawy o PIT w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z 23.01.2026)

Art. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. nadaje art. 52zr ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych brzmienie: "Art. 52zr. W przypadku osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 5 marca 2026 r., spełnienie warunku określonego w art. 3 ust. 1a pkt 1 w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 grudnia 2026 r. stwierdza się na podstawie pisemnego oświadczenia tej osoby o posiadaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodka interesów życiowych)." KOMENTARZ: art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy o PIT definiuje polskiego rezydenta podatkowego przez ośrodek interesów życiowych. Uproszczenie (potwierdzenie oświadczeniem) działa tylko do końca 2026 r. Od rozliczenia za 2027 r. obowiązują zasady ogólne.

Mieszkanie i nauka

5 zmian · 4 straty · 1 zysk

Strata

Koniec "innych lokalizacji" szkół i bezpłatnego transportu dla dzieci ukraińskich (31.08.2026)

Przepis: art. 51 ust. 1 i art. 52 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 17 pkt 36 i 37). Również art. 55 ust. 1 (oddziały przygotowawcze w grupach międzyszkolnych).

Co się zmieniło: Do 31 sierpnia 2026 r. mogą funkcjonować "inne lokalizacje" prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, organizacyjnie podporządkowane polskim szkołom i przedszkolom, tworzone specjalnie dla dzieci z Ukrainy. Po tej dacie wszystkie takie lokalizacje zostają zlikwidowane. Równolegle kończy się możliwość organizowania przez gminy bezpłatnego transportu dzieci ukraińskich do miejsca nauki. Nauczanie w oddziałach przygotowawczych w grupach międzyszkolnych również działa tylko do 31.08.2026. Dotyczy to ok. 150 tys. ukraińskich uczniów w polskim systemie oświaty. Dzieci muszą zostać włączone do standardowego systemu polskich szkół rejonowych.

Co już się stało: Prawo.pl: koniec pomocy w oświacie dla Ukraińców. Portal Oświatowy: nowe przepisy dotyczące kształcenia uczniów z Ukrainy. Tygodnik Powszechny: zmiany w edukacji dla dzieci z Ukrainy.

Treść przepisu (art. 51 ust. 1, art. 52, art. 55 ust. 1 specustawy w brzmieniu po art. 17 ustawy z 23.01.2026)

Art. 51 ust. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w brzmieniu nadanym art. 17 pkt 36 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "Do dnia 31 sierpnia 2026 r. w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, którzy przebywają legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy od dnia 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, mogą być tworzone inne lokalizacje prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych podporządkowane organizacyjnie szkołom lub przedszkolom, zwane dalej "innymi lokalizacjami prowadzenia zajęć". Przepisu nie stosuje się do szkół artystycznych." Art. 52 (zmieniony art. 17 pkt 37): "Do dnia 31 sierpnia 2026 r. jednostka samorządu terytorialnego [...] może zorganizować tym dzieciom i uczniom bezpłatny transport do miejsca, w którym zapewnia się im kształcenie, wychowanie i opiekę. W przypadku zorganizowania tego transportu jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana w czasie przewozu zapewnić opiekę dzieciom korzystającym z wychowania przedszkolnego oraz uczniom [...]." Art. 55 ust. 1 (zmieniony art. 17 pkt 40): "Do dnia 31 sierpnia 2026 r. nauczanie w oddziale przygotowawczym, o którym mowa w art. 165 ust. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, może być prowadzone w grupie międzyszkolnej."

Strata

Dzieci z Ukrainy muszą zdawać egzamin ósmoklasisty, inaczej powtarzają klasę

Przepis: art. 2 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (zmiana ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, dodanie art. 44q ust. 1a i ust. 3b oraz art. 44zm ust. 1a) w zw. z art. 165 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe. Powiązany art. 14 ustawy (podstawa programowa dodatkowej nauki języka polskiego) wchodzi w życie 1 września 2027 r.

Co się zmieniło: Uczeń niebędący obywatelem polskim (art. 165 ust. 1 Prawa oświatowego, w praktyce w ogromnej części dzieci z Ukrainy) kończy szkołę podstawową tylko wtedy, gdy uzyska pozytywne oceny klasyfikacyjne oraz przystąpi do egzaminu ósmoklasisty. Jeżeli tych warunków nie spełni, powtarza ostatnią klasę szkoły podstawowej i przystępuje do egzaminu w kolejnym roku. Wcześniej obowiązywały tu odstępstwa łagodzące sytuację uczniów, którzy dopiero przyjechali i nie znają jeszcze języka polskiego. Dla dziecka, które trafiło do polskiej szkoły rok lub dwa lata temu, egzamin ósmoklasisty z języka polskiego, matematyki i języka obcego na zasadach ogólnych bywa realną barierą, a jego skutkiem może być rok opóźnienia w nauce.

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 2 zmieniający art. 44q ustawy o systemie oświaty. Prawo.pl: zmiany w szkołach dla uczniów z Ukrainy w 2026 r.

Treść przepisu (art. 44q ust. 1a i ust. 3b ustawy o systemie oświaty w brzmieniu nadanym art. 2 ustawy z 23.01.2026)

Art. 2 pkt 1 lit. a ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje w art. 44q ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty ust. 1a: "1a. Uczeń, o którym mowa w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, kończy szkołę podstawową, jeżeli: 1) w wyniku klasyfikacji końcowej [...] uzyskał pozytywne oceny klasyfikacyjne [...]; 2) przystąpił ponadto do egzaminu ósmoklasisty, z zastrzeżeniem art. 44zw, art. 44zx i art. 44zz ust. 2." Art. 2 pkt 1 lit. b dodaje ust. 3b: "3b. Uczeń, o którym mowa w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, który nie spełnił warunków, o których mowa w ust. 1a, powtarza ostatnią klasę szkoły podstawowej i przystępuje w roku szkolnym, w którym powtarza tę klasę, do egzaminu ósmoklasisty." Analogiczną regulację dla szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne wprowadza art. 2 pkt 2 (art. 44zm ust. 1a). Art. 14 ustawy dodaje w art. 165 ust. 16 Prawa oświatowego pkt 3a (odrębna podstawa programowa dodatkowej nauki języka polskiego) i wchodzi w życie 1 września 2027 r. (art. 54 pkt 3).

Strata

Zakwaterowanie zbiorowe (OZZ) tylko dla grup wrażliwych

Przepis: art. 112 ust. 3-5 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r., w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy do 30 czerwca 2026 r.). Dotychczasowy art. 12a specustawy ukraińskiej uchylony art. 17 pkt 2 ustawy z 23 stycznia 2026 r.

Co się zmieniło: Bezpłatny pobyt w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania przysługuje teraz wyłącznie wąsko zdefiniowanym grupom: osobom z orzeczeniem o niepełnosprawności umiarkowanej lub znacznej (oraz ich opiekunom niepobierającym świadczenia pielęgnacyjnego), kobietom powyżej 60 r.ż. i mężczyznom powyżej 65 r.ż. bez polskiej emerytury, niepracującym i bez pełnoletnich zstępnych w Polsce z obowiązkiem alimentacyjnym, kobietom w ciąży lub wychowującym dziecko do 12. miesiąca życia, osobom z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej, osobom bezpośrednio po hospitalizacji NFZ trwającej minimum 7 dni. Wszyscy pozostali muszą znaleźć mieszkanie na rynku komercyjnym lub opuścić Polskę. Wojewoda może kontynuować pomoc osobom w OZZ na dzień 4 marca 2026 r. tylko do 30 czerwca 2026 r.

Co już się stało: UNHCR Polska: ważne zmiany prawne od 4 marca 2026 r. Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć: wygaszenie a sytuacja osób z PESEL UKR.

Treść przepisu (art. 112 ust. 3 i ust. 5 ustawy z 13.06.2003 oraz art. 32 ust. 1 przepisu przejściowego)

Art. 112 ust. 3 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w ramach uruchomionych na ten cel środków może zapewnić beneficjentowi ochrony czasowej pomoc polegającą za zakwaterowaniu zbiorowym wraz z całodziennym wyżywieniem, jeżeli posiada on status UKR, o którym mowa w art. 110a ust. 1, należy do grupy wrażliwej oraz nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania." Ust. 5: "Za osobę należącą do grupy wrażliwej, o której mowa w ust. 3, uznaje się osobę, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków: 1) posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym lub znacznym [...] lub jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego; 2) ukończyła: a) w przypadku kobiet - 60. rok życia, b) w przypadku mężczyzn - 65. rok życia - o ile nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego, nie pracuje i nie posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu; 3) jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia [...]; 4) jest osobą z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej; 5) jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej przynajmniej 7 dni, niedłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji." Art. 32 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy): "Do dnia 30 czerwca 2026 r. wojewoda może kontynuować udzielanie pomocy, o której mowa w art. 12 ustawy zmienianej w art. 17, obywatelom Ukrainy, którzy w dniu 4 marca 2026 r. przebywają w obiektach zbiorowego zakwaterowania, działających na podstawie art. 12 ustawy zmienianej w art. 17, o ile nadal są oni beneficjentami ochrony czasowej w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 4."

Strata

Zbiorowe zakwaterowanie dozwolone w budynkach bez pełnych norm budowlanych, ppoż i sanitarnych

Przepis: art. 112 ust. 20-23 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r.

Co się zmieniło: Na potrzeby zbiorowego zakwaterowania beneficjentów ochrony czasowej dopuszczono, przez okres do 12 kolejnych miesięcy, tymczasowe wykorzystanie budynku (także innego niż budynek zamieszkania zbiorowego), który nie spełnia wymagań techniczno-budowlanych, przeciwpożarowych oraz higieniczno-sanitarnych. Wystarczy, że obiekt spełnia "wymagania podstawowe" w zakresie nośności i stateczności konstrukcji, bezpieczeństwa pożarowego oraz higieny i zdrowia, potwierdzone opiniami nadzoru budowlanego, Państwowej Straży Pożarnej i sanepidu, przy czym do wydania tych opinii nie stosuje się Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyłączono też art. 71 Prawa budowlanego (zmiana sposobu użytkowania obiektu). W praktyce uchodźcy mogą być kwaterowani w obiektach, które w normalnym trybie nie zostałyby dopuszczone do takiego użytku, na podstawie skróconej procedury.

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 4 pkt 8 dodający art. 112 ust. 20-23 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Treść przepisu (art. 112 ust. 20, 22 i 23 ustawy z 13.06.2003 w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8)

Art. 112 ust. 20 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "Na potrzeby zbiorowego zakwaterowania cudzoziemców, o którym mowa w ust. 1 i 3, dopuszcza się w okresie nie dłuższym niż przez 12 kolejnych miesięcy tymczasowe wykorzystanie oddanego do użytkowania obiektu budowlanego, w tym również innego niż budynek zamieszkania zbiorowego, który nie spełnia wymagań przepisów techniczno-budowlanych, przeciwpożarowych oraz higieniczno-sanitarnych dla tego budynku, jeżeli przy takim sposobie jego użytkowania występujące w nim warunki zapewniają spełnienie podstawowych wymagań w zakresie: 1) nośności i stateczności konstrukcji oraz bezpieczeństwa użytkowania; 2) bezpieczeństwa pożarowego; 3) higieny, zdrowia i środowiska." Ust. 22 (zdanie trzecie): "Do wydawania opinii nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego." Ust. 23: "Do obiektów, o których mowa w ust. 20, nie stosuje się przepisów art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane."

Zysk

Potwierdzenie ukończenia studiów bez dyplomu, dla osób, które wyjechały z Ukrainy bez dokumentów

Przepis: art. 327 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 15).

Co zyskano: Cudzoziemiec, który korzysta z ochrony czasowej, uzyskał status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, jak również posiadacz zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami konfliktu zbrojnego, klęski żywiołowej lub innych kryzysów humanitarnych, oraz obywatel Polski poszkodowany w takich kryzysach, którzy nie dysponują dyplomem ukończenia studiów, mogą w polskiej uczelni potwierdzić ukończenie studiów na określonym poziomie w drodze postępowania w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów. To otwiera drogę do zatrudnienia na stanowiskach wymagających wykształcenia wyższego osobom, które wyjechały z Ukrainy bez dyplomu (zniszczonego, zostawionego w obleganym mieście, nieodzyskanego z archiwum uczelni objętej działaniami wojennymi).

Co już się stało: Tekst ustawy, art. 15 zmieniający art. 327 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym.

Treść przepisu (art. 327 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym, brzmienie nadane art. 15)

Art. 327 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu nadanym art. 15 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: "Ukończenie studiów na określonym poziomie przez cudzoziemca, który korzysta z ochrony czasowej lub uzyskał status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub obywatela polskiego, który został poszkodowany w wyniku konfliktów zbrojnych, klęsk żywiołowych lub innych kryzysów humanitarnych, spowodowanych przez naturę lub człowieka, którzy nie dysponują dyplomem ukończenia studiów, może być potwierdzone w drodze postępowania w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie." KOMENTARZ: art. 327 ust. 1-2 (niezmieniane) regulują dotychczas dostępną procedurę potwierdzania ukończenia studiów dla cudzoziemców z państw spoza UE. Postępowanie prowadzi uczelnia posiadająca uprawnienia w zakresie odpowiedniej dyscypliny, na podstawie analizy programu studiów i weryfikacji wiedzy/umiejętności kandydata. Wynikiem jest dokument urzędowy stwierdzający ukończenie studiów na określonym poziomie, traktowany na równi z dyplomem przy zatrudnieniu wymagającym wykształcenia wyższego.

Procedury i kontrola

5 zmian · 5 strat

Strata

Wykluczenie z ochrony i odmowa PESEL bez prawa odwołania

Przepis: art. 109 ust. 6 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r., art. 4 pkt 4) oraz art. 44a ust. 20 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r., art. 9).

Co się zmieniło: Dwa przepisy wyłączają konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności (art. 78 Konstytucji RP). Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców może wykluczyć osobę z ochrony czasowej, a decyzja jest "ostateczna", co oznacza brak odwołania do organu wyższej instancji i brak automatycznej drogi do sądu administracyjnego w trybie art. 127 KPA. Decyzję podejmuje w ciągu 2 dni, na wniosek ABW, SKW, Policji lub Straży Granicznej. Analogicznie, organ gminy odmawia nadania PESEL UKR i od tej decyzji "nie służy odwołanie". Helsińska Fundacja Praw Człowieka wskazuje, że art. 109 ust. 6 jest niezgodny z dyrektywą 2001/55/WE. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił zastrzeżenia konstytucyjne.

Co już się stało: HFPC: ocena ustawy o wygaszeniu specustawy ukraińskiej. Stowarzyszenie Interwencji Prawnej: ochrona czasowa 2025-2026.

Treść przepisu (art. 109 ust. 1 i 6, art. 44a ust. 19-20)

Art. 109. 1. Szef Urzędu może odmówić w drodze decyzji dopuszczenia cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu korzystania z ochrony czasowej albo stwierdzić wyłączenie z ochrony czasowej cudzoziemca, który już z niej korzysta, jeżeli istnieją podstawy, aby uznać, że: 1) zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3 lit. a lub b; 2) popełnił, poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a przed przybyciem na to terytorium w celu korzystania z ochrony czasowej, szczególnie poważne przestępstwo o charakterze innym niż polityczny [...] 3) został skazany prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne przestępstwo [...] i stanowi zagrożenie dla społeczeństwa państwa, w którym przebywa; 4) jego wjazd lub pobyt mogą zagrozić bezpieczeństwu państwa. [...] 6. Decyzja, o której mowa w ust. 1, jest ostateczna. Art. 44a. [...] 19. Organ gminy odmawia w drodze decyzji administracyjnej nadania numeru PESEL, w przypadku gdy: 1) fotografia załączona do wniosku nie spełnia wymagań [...] 2) nie zostały pobrane odciski palców [...] 20. Od decyzji administracyjnej, o której mowa w ust. 19, nie służy odwołanie.

Strata

Informatyzacja Ukrainy finansowana z polskiego budżetu, bez daty wygaśnięcia

Przepis: art. 16b ustawy z 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych, dodany ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 8 pkt 2). Zmiana trwała (brak sunset clause).

Co się zmieniło: Pod pretekstem "zapewnienia ochrony interesów i bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej" minister informatyzacji może realizować zadania z zakresu informatyzacji na rzecz innego państwa dotkniętego konfliktem zbrojnym. Realizacja może odbywać się na terytorium Polski lub tego państwa. Finansowanie pochodzi z budżetu państwa, z części, której dysponentem jest minister informatyzacji. Zadania mogą być zlecane jednostkom nadzorowanym z dotacjami celowymi. Przepis nie ma daty wygaśnięcia. Zarezerwowane środki są jednak skupione na lata 2026-2027: art. 52 ustala limit wydatków na ten cel na 371,8 mln zł (170 mln zł w 2026 r., 201,8 mln zł w 2027 r., a od 2028 r. 0 zł), więc finansowanie w kolejnych latach zależy już tylko od decyzji budżetowych. Jest to trwała zmiana prawa telekomunikacyjnego, wrzucona do ustawy "o wygaszeniu pomocy Ukraińcom". Żadne medium nie opisało tego przepisu.

Co już się stało: Tekst ustawy w ISAP (Dz.U. 2026 poz. 203), art. 8 pkt 2 dodający art. 16b. Przebieg procesu legislacyjnego (Sejm RP, druk 2172).

Treść przepisu (art. 16b ust. 1-6)

Art. 16b. 1. Minister właściwy do spraw informatyzacji, w celu zapewnienia ochrony interesów i bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, może realizować zadania z zakresu informatyzacji na rzecz innego państwa dotkniętego konfliktem zbrojnym. 2. Zadania, o których mowa w ust. 1, mogą być realizowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium państwa, o którym mowa w ust. 1. 3. Realizacja zadań, o których mowa w ust. 1, następuje na wniosek państwa, o którym mowa w ust. 1, po uzyskaniu opinii ministra właściwego do spraw zagranicznych i Ministra Obrony Narodowej. 4. Realizację zadań, o których mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw informatyzacji może zlecić jednostkom nadzorowanym. 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, na realizację zadań, o których mowa w ust. 1, jednostki nadzorowane mogą otrzymać dotacje celowe. Tryb oraz zasady udzielania i rozliczania dotacji celowych określa ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. 6. Realizacja zadań, o których mowa w ust. 1, jest finansowana z budżetu państwa, z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw informatyzacji. Art. 52 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (limit wydatków): "W latach 2026-2035 maksymalny limit wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy w zakresie zadań realizowanych przez ministra właściwego do spraw informatyzacji wynosi 371,8 mln zł, z czego w: 1) 2026 r. - 170 mln zł; 2) 2027 r. - 201,8 mln zł; 3) 2028 r. - 0 mln zł [...]". Analogiczny limit dla ministra spraw wewnętrznych (OZZ, pomoc) określa art. 53: 350,2 mln zł na lata 2026-2035.

Strata

Odciski palców i fotografie udostępniane 26 instytucjom, w tym służbom wywiadowczym

Przepis: art. 44c ust. 5 i ust. 12 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, dodane ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 9).

Co się zmieniło: Minister informatyzacji prowadzi rejestr beneficjentów ochrony czasowej, w którym gromadzi odciski palców, fotografię i odwzorowanie podpisu. Dane te udostępnia masowo i bez wiedzy osoby następującym instytucjom: Policja, Straż Graniczna, ABW, Agencja Wywiadu, SKW, SWW, CBA, Służba Ochrony Państwa, Urząd do Spraw Cudzoziemców, gminy (pełny zakres), a w zakresie danych osobowych: minister pracy, minister zdrowia, minister rodziny, minister zabezpieczenia społecznego, Krajowa Administracja Skarbowa, ZUS, NFZ, jednostka ds. systemów informacyjnych ochrony zdrowia, minister gospodarki, powiaty, województwa, wojewodowie, minister rozwoju regionalnego, PIP, KRUS, GUS. Łącznie 26+ podmiotów. Danych zgromadzonych w rejestrze nie usuwa się (art. 44c ust. 10).

Co już się stało: Tekst ustawy w ISAP (Dz.U. 2026 poz. 203), art. 9 dodający art. 44c. HFPC: ocena ustawy, rozdział dot. przetwarzania danych biometrycznych.

Treść przepisu (art. 44c ust. 5, 10 i 12)

Art. 44c. [...] 5. W rejestrze, o którym mowa w ust. 1, gromadzi się: 1) dane, o których mowa w art. 44a ust. 6 pkt 1-4, 10-16 i 18; 2) numer PESEL; 3) fotografię, o której mowa w art. 44a ust. 9; 4) odciski palców; 5) odwzorowanie własnoręcznego podpisu osoby, która ukończyła 12. rok życia [...] [...] 10. Danych zgromadzonych w rejestrze, o którym mowa w ust. 1, nie usuwa się. [...] 12. Minister właściwy do spraw informatyzacji udostępnia zgromadzone w rejestrze [...] dane, o których mowa w: 1) ust. 5: a) Policji, b) Straży Granicznej, c) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, d) Agencji Wywiadu, e) Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, f) Służbie Wywiadu Wojskowego, g) Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, h) Służbie Ochrony Państwa, i) Urzędowi do Spraw Cudzoziemców, j) gminom; 2) ust. 5 pkt 1-3: a) ministrowi właściwemu do spraw pracy, b) ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, c) ministrowi właściwemu do spraw rodziny, d) ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, e) organom Krajowej Administracji Skarbowej, f) Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, g) organowi właściwemu w rozumieniu ustawy [...] o świadczeniach rodzinnych [...], h) Narodowemu Funduszowi Zdrowia, i) jednostce podległej ministrowi właściwemu do spraw zdrowia właściwej w zakresie systemów informacyjnych ochrony zdrowia, j) ministrowi właściwemu do spraw gospodarki, k) powiatom i województwom, l) wojewodom, m) ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego [...], n) Państwowej Inspekcji Pracy, o) Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego; 3) ust. 5 pkt 2 oraz art. 44a ust. 6 pkt 1-4, 9-15 i 18 - Głównemu Urzędowi Statystycznemu [...]

Strata

Zmiana lub odebranie świadczeń z urzędu, bez zawiadomienia i bez wysłuchania

Przepis: art. 43 ust. 3 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy dotyczący świadczeń przyznanych na podstawie specustawy).

Co się zmieniło: Postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznających prawo do świadczeń (800+, zasiłki rodzinne, Dobry Start, Aktywny rodzic) wszczyna się z urzędu. Jednocześnie wyłączono dwa fundamentalne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 10 KPA (prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji) oraz art. 61 par. 4 KPA (obowiązek zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania). W praktyce organ może zmienić lub odebrać świadczenie bez informowania beneficjenta, że postępowanie w ogóle się toczy, i bez dania mu możliwości przedstawienia swojego stanowiska. Beneficjent dowiaduje się o fakcie dopiero gdy świadczenie przestaje wpływać na konto.

Co już się stało: RPO: interwencja ws. trudności obywateli Ukrainy w dostępie do świadczeń. Infor.pl: zmiany w świadczeniach dla Ukraińców 2026, wstrzymanie i odmowa.

Treść przepisu (art. 43 ust. 3)

Art. 43. [...] 3. Postępowanie w sprawie zmiany decyzji i rozstrzygnięć przyznających prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, wszczyna się z urzędu. Przepisów art. 10 i art. 61 par. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) nie stosuje się.

Strata

Zamówienia bez przetargu, polecenia wojewody ustnie i telefonicznie, bez uzasadnienia

Przepis: art. 112 ust. 10 i ust. 15-17 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 4 pkt 8).

Co się zmieniło: Trzy mechanizmy osłabiające kontrolę wydatkowania publicznego. Po pierwsze, do zamówień publicznych na zakwaterowanie i transport beneficjentów nie stosuje się ustawy Prawo zamówień publicznych (art. 112 ust. 10). Po drugie, polecenia wojewody w zakresie realizacji tych zadań podlegają natychmiastowemu wykonaniu z chwilą doręczenia i nie wymagają uzasadnienia (art. 112 ust. 15). Po trzecie, polecenia te mogą być wydawane ustnie, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub "za pomocą innych środków łączności" (art. 112 ust. 17). Łączny efekt: wydawanie publicznych pieniędzy na zakwaterowanie bez przetargu, na polecenie przekazane telefonicznie, bez uzasadnienia, z natychmiastowym wykonaniem. Kontrola NIK jest utrudniona, bo brak śladu papierowego.

Co już się stało: Portal Zamówień Publicznych: wyłączenie PZP w specustawie 2026. Przebieg procesu legislacyjnego, druk 2172 (Sejm RP).

Treść przepisu (art. 112 ust. 10, 15-17)

Art. 112. [...] 10. Do zamówień publicznych niezbędnych do zapewnienia pomocy, o której mowa w ust. 1 pkt 1-3 i ust. 3, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych. [...] 15. Polecenie, o którym mowa w ust. 13, jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej i podlega natychmiastowemu wykonaniu z chwilą jego doręczenia lub ogłoszenia i nie wymaga uzasadnienia. 16. Polecenie, o którym mowa w ust. 13, może być uchylane lub zmieniane, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Jego uchylenie lub zmiana nie wymaga zgody stron. 17. Polecenie, o którym mowa w ust. 13, może być wydawane także ustnie, pisemnie w formie adnotacji, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub za pomocą innych środków łączności. Istotne okoliczności takiego załatwienia sprawy utrwala się w formie protokołu.

Najważniejsze daty w kalendarzu

5 marca 2026 r.

Wejście w życie ustawy

Nowe zasady NFZ, 800+, Dobry Start, OZZ obowiązują od tego dnia. Status UKR pozostaje, ale w zmienionym reżimie prawnym.
1 czerwca 2026 r.

Nowy okres 800+

Od nowego okresu świadczeniowego 800+ obowiązuje test aktywności zawodowej rodzica oraz warunek potwierdzenia obowiązku szkolnego dziecka w Systemie Informacji Oświatowej. Świadczenia przyznane wcześniej trwają tylko do końca dotychczasowego okresu, potem wymagają ponownej weryfikacji.
30 czerwca 2026 r.

Koniec bezpłatnego OZZ

Koniec bezpłatnego pobytu w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania dla osób spoza grup wrażliwych. Po tym dniu pobyt tylko za opłatą komercyjną i tylko za zgodą obiektu.
31 sierpnia 2026 r.

Termin paszportu

Ostateczny termin na potwierdzenie tożsamości paszportem dla osób z PESEL UKR nadanym wyłącznie z oświadczenia. Brak potwierdzenia oznacza utratę PESEL UKR i nielegalność pobytu.
31 grudnia 2026 r.

Koniec ułatwień podatkowych

Ostatni okres, za który polską rezydencję podatkową można potwierdzić samym oświadczeniem o ośrodku interesów życiowych. Od 2027 r. obowiązują zasady ogólne. Tego dnia mija też termin zwrotu niewykorzystanych środków z Funduszu Pomocy.
4 marca 2027 r.

Wygaśnięcie statusu UKR

Ostateczny termin na złożenie wniosku o kartę CUKR. Po wygaśnięciu ochrony obowiązuje 30 dni na opuszczenie Polski (art. 299 ust. 6a), o ile nie uzyskano wcześniej karty CUKR lub innej karty pobytu. Powrót do ochrony wymaga procedury od zera.
5 marca 2029 r.

Koniec 3-letniego pomostu do pracy

Upływa 3-letni okres, w którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie, ale bez ochrony czasowej, mają uproszczony dostęp do rynku pracy. Po tej dacie obowiązują zasady ogólne ustawy o powierzaniu pracy cudzoziemcom.

Źródła

Oficjalne (rządowe i międzynarodowe)

Organizacje wsparcia prawnego dla cudzoziemców

Media i analizy

Stan prawny na dzień 24 maja 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Treść każdego przepisu należy zweryfikować w obowiązującym brzmieniu ustawy (Dz.U. 2026 poz. 203 oraz akty zmieniane).

← Wróć do strony głównej, prawnik dla obywateli Ukrainy