Co się zmieniło w sytuacji Ukraińców w Polsce

Art. 7 ustawy z 23 stycznia 2026 r. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 12: a) uchyla się pkt 13, b) dodaje się pkt 14 w brzmieniu: „14) art. 112c ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”;

2) w art. 50 w ust. 2 uchyla się pkt 1a;

3) w art. 87 w ust. 10a pkt 3a otrzymuje brzmienie: „3a) informację o statusie, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności”.

Komentarz w wyniku uchylenia art. 12 pkt 13 ustawy o świadczeniach oraz art. 37 specustawy (art. 17 pkt 17 ustawy z 23 stycznia 2026 r.) beneficjenci ochrony czasowej nie korzystają już automatycznie ze świadczeń NFZ na podstawie statusu UKR. Mogą korzystać z opieki tylko gdy faktycznie podlegają ubezpieczeniu (praca, składki) lub mieszczą się w wąskiej grupie z art. 112c (pkt 14 w art. 12). Osoba chcąca przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia podlega art. 68 ust. 7 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu dotychczasowym), który nakłada opłatę dodatkową za okres pobytu w Polsce bez ubezpieczenia.

Art. 112c. 1. Beneficjenci ochrony czasowej, którzy posiadają numer PESEL ze statusem UKR:

1) którzy byli ofiarami tortur, gwałtu lub

2) do ukończenia 18. roku życia, lub

3) którzy posiadają zaświadczenie o zamieszkiwaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, o którym mowa w art. 112, lub

4) w okresie ciąży, porodu lub połogu

- są uprawnieni na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych na zasadach i w zakresie określonym w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przysługujących osobom objętym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej, leczenia niepłodności, zabiegów endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy oraz podania produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia.

2. Świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w ust. 1, oraz zabiegi endoprotezoplastyki, przysługują również cudzoziemcom, którzy odnieśli obrażenia w wyniku działań wojennych prowadzonych na terytorium państwa lub obszaru geograficznego, którego dotyczy decyzja Rady Unii Europejskiej stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców.

Art. 3. W ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty w art. 7:

1) w ust. 2i w pkt 3 średnik zastępuje się kropką i uchyla się pkt 4;

2) uchyla się ust. 16a.

Art. 11. W ustawie z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej w art. 35a:

1) w ust. 10 w pkt 3 średnik zastępuje się kropką i uchyla się pkt 4;

2) uchyla się ust. 21a.

Komentarz uchylone przepisy pozwalały lekarzom, pielęgniarkom i położnym z kwalifikacjami spoza UE (w praktyce z Ukrainy) udzielać świadczeń w podmiotach leczniczych leczących osoby z legalnym pobytem na podstawie specustawy. Samą podstawę warunkowego prawa wykonywania zawodu (art. 61 i art. 64 specustawy) uchyla art. 17 pkt 44 ustawy z 23 stycznia 2026 r. Po uchyleniu (od 5 marca 2026 r.) ścieżka warunkowego PWZ przestaje działać. Osoby już posiadające warunkowe PWZ zachowują uprawnienia do końca okresu, na jaki je uzyskały (przepisy przejściowe).

Art. 22. 1. Obywatel Ukrainy, który przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy znajdował się w trakcie leczenia szpitalnego udzielanego na podstawie art. 37 ustawy zmienianej w art. 17, jest uprawniony do kontynuacji tego leczenia, aż do zakończenia hospitalizacji, jednak niedłużej niż do dnia 4 marca 2027 r.

2. Do finansowania kosztów świadczeń, o których mowa w ust. 1, stosuje się art. 112c ust. 6 ustawy zmienianej w art. 4.

Komentarz art. 37 uchylanej specustawy obejmował leczenie obywateli Ukrainy ze statusem UKR finansowane z budżetu państwa. Przepis przejściowy gwarantuje „kontynuację hospitalizacji” rozpoczętej przed 5 marca 2026 r. Sformułowania „leczenie szpitalne” i „kontynuacja hospitalizacji” są podstawą interpretacji NFZ wykluczającej leczenie cykliczne (dializy, chemia, radio ambulatoryjnie), gdzie każda sesja jest osobnym świadczeniem.

Art. 13 ustawy z 23 stycznia 2026 r. zmienia art. 1 ust. 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu nadanym wcześniej ustawą z 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców. Warunek aktywności zawodowej (zatrudnienie i odprowadzanie składek lub podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu) jest podstawą do otrzymania świadczenia wychowawczego przez cudzoziemca.

Art. 30 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: „W stosunku do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca ustawy zmienianej w art. 13, przepisy ustawy zmienianej w art. 13 w brzmieniu nadanym: 1) ustawą z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz 2) niniejszą ustawą - stosuje się od dnia 5 marca 2026 r. do spraw o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 5 marca 2026 r.”

Art. 31: wobec cudzoziemców z lit. c, d, e i f (nie z PESEL UKR) nowy warunek (art. 23 ust. 3a o powiązaniu z SIO) stosuje się po raz pierwszy do okresu świadczeniowego rozpoczynającego się 1 czerwca 2026 r. Wobec osób z PESEL UKR ten warunek obowiązuje od 5 marca 2026 r. (art. 30).

Art. 43 ust. 1: świadczenia przyznane na okres do dnia 4 marca 2026 r. na podstawie art. 26 specustawy przysługują tylko do zakończenia okresu świadczeniowego lub zasiłkowego, na jaki je ustalono, i pod warunkiem, że osoba ma legalny pobyt na podstawie art. 106, posiada PESEL UKR oraz spełnia nowe warunki z ustaw zmienianych w art. 5 i art. 13. To oznacza ponowną weryfikację (z testem pracy) na starcie kolejnego okresu.

Art. 5 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje do art. 28 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych:

„8. Organ właściwy może wzywać osoby, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca, ubiegające się o świadczenia rodzinne lub otrzymujące świadczenie rodzinne, do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczeń.

9. Organ właściwy pozostawia bez rozpatrzenia wniosek [...], jeżeli osoba [...] nie stawiła się w wyznaczonym terminie.

10. Wypłata świadczeń rodzinnych podlega wstrzymaniu, jeżeli [...] nie stawiła się w wyznaczonym terminie.

12. Wypłata świadczeń rodzinnych podlega wstrzymaniu, jeżeli otrzymująca te świadczenia osoba [...] lub dziecko, na które przysługuje świadczenie, wyjedzie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

13. W przypadku gdy osoba [...] wjedzie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, świadczenia rodzinne wypłaca się od miesiąca, w którym wstrzymano ich wypłatę, o ile są spełnione warunki uprawniające do tych świadczeń.”

Analogiczne ust. 3a-3g w art. 23 ustawy 800+ (art. 13 pkt 9) z dodatkową przesłanką wstrzymania, jeśli SIO nie potwierdza realizacji obowiązku przedszkolnego/szkolnego/nauki. Analogiczne ust. 7-12 w art. 50 ustawy „Aktywny rodzic” (art. 18 pkt 6).

Art. 5 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w art. 1 w ust. 2 w pkt 2 po lit. c dodaje się lit. ca w brzmieniu:

„ca) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy, o ile posiadają numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”.

Art. 13 pkt 1 lit. a ustawy z 23 stycznia 2026 r. analogicznie dodaje lit. ca do art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (800+).

Komentarz sformułowanie „jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” oznacza, że gdy dziecko zostało z rodziną na Ukrainie lub rodzic wyjechał zarobkowo do innego kraju UE, warunek nie jest spełniony i świadczenie nie przysługuje.

Art. 6 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. nadaje art. 5 pkt 2 lit. b ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej brzmienie:

„b) w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany oraz cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony [...] lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy - w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego;”

Art. 6 pkt 2 nadaje art. 18 ust. 1 pkt 8 tej ustawy brzmienie:

„8) przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych, a także udzielanie schronienia oraz zapewnianie posiłku i niezbędnego ubrania cudzoziemcom, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany [...] oraz cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 [...];”

Art. 112a ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (dodany art. 4 pkt 9 ustawy z 23.01.2026): „Beneficjentowi ochrony czasowej, który posiada numer PESEL ze statusem UKR, mogą być przyznawane świadczenia, na zasadach i w trybie przewidzianym dla tej grupy beneficjentów w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.”

Komentarz odesłanie „dla tej grupy beneficjentów” oznacza katalog z art. 5 pkt 2 lit. b, czyli wyłącznie schronienie, posiłek, niezbędne ubranie i zasiłek celowy. To ten sam, najwęższy zakres co dla cudzoziemców z pobytem tolerowanym. Poza tym katalogiem osoba z PESEL UKR może liczyć jedynie na pomoc żywnościową ze środków UE (art. 112b) na ogólnych kryteriach dochodowych.

Art. 110a. 1. Beneficjentowi ochrony czasowej na wniosek złożony w dowolnym organie gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się w terminie 30 dni od dnia przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, stosuje się przepisy rozdziału 5a ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Art. 109b. 1. Ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy:

1) cudzoziemiec nie złożył wniosku, o którym mowa w art. 110a ust. 1, w terminie określonym w art. 110a ust. 2;

[...]

2. Ochrona czasowa wygasa w dniu zdarzenia, które powoduje jej wygaśnięcie. W przypadku wygaśnięcia ochrony czasowej na podstawie ust. 1 pkt 1 zdarzeniem tym jest upływ ostatniego dnia terminu określonego w art. 110a ust. 2.

Art. 12 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje do ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach następujące przepisy:

Art. 77d. W przypadku wydania decyzji o odmowie wydania wizy Schengen na granicy lub decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie wydania wizy Schengen na granicy, uiszczona należna opłata skarbowa za wydanie wizy Schengen na granicy nie podlega zwrotowi.

Art. 87a. W przypadku wydania przez wojewodę decyzji o odmowie przedłużenia wizy Schengen lub wizy krajowej lub decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przedłużenia wizy [...] nie podlega zwrotowi.

Art. 113c. W przypadku wydania przez wojewodę decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, uiszczona należna opłata skarbowa [...] nie podlega zwrotowi.

Art. 120c. [analogicznie, zmiana zezwolenia na pobyt czasowy i pracę].

Art. 207b. [analogicznie, zezwolenie na pobyt stały].

Art. 223a. [analogicznie, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE].

Analogiczna regulacja dla karty pobytu CUKR: art. 42s ust. 3 ustawy z 12 marca 2022 r. (dodany art. 17 pkt 29): „W przypadku pozostawienia wniosku bez rozpoznania, odmowy wszczęcia postępowania lub zakończenia postępowania w sposób inny niż poprzez wydanie karty pobytu, uiszczona opłata skarbowa nie podlega zwrotowi.”

Art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: stosowanie do opłat uiszczonych w związku z wnioskiem złożonym od dnia wejścia w życie art. 12 (5 marca 2026 r.). Konkretne kwoty (220 zł, 340 zł, 440 zł, 640 zł) wynikają z ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej oraz rozporządzeń wykonawczych.

Art. 25. 1. Jeżeli numer PESEL, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17, został nadany na podstawie oświadczenia, cudzoziemiec jest obowiązany do potwierdzenia swojej tożsamości w dowolnym organie gminy na podstawie ważnego dokumentu podróży, do dnia 31 sierpnia 2026 r.

2. Z dniem 1 września 2026 r. status UKR zostaje zmieniony przez ministra właściwego do spraw informatyzacji na status NUE, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c ustawy zmienianej w art. 9, osobom, które miały nadany numer PESEL ze statusem UKR na podstawie oświadczenia i do tego dnia nie potwierdziły swojej tożsamości w sposób wskazany w ust. 1.

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, cudzoziemiec traci uprawnienie, o którym mowa w art. 106 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 4 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Art. 26. Analogiczny obowiązek (potwierdzenie tożsamości w terminie 60 dni od daty wydania dokumentu podróży) dla PESEL nadanego na podstawie Karty Polaka, innego dokumentu ze zdjęciem lub dokumentu potwierdzającego urodzenie.

Art. 109b. 1. Ochrona czasowa wygasa, w przypadku gdy:

1) cudzoziemiec nie złożył wniosku, o którym mowa w art. 110a ust. 1, w terminie określonym w art. 110a ust. 2;

2) cudzoziemiec opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni;

3) cudzoziemiec złożył w dowolnym organie gminy pisemne zawiadomienie o zrzeczeniu się prawa do korzystania z ochrony czasowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

4) cudzoziemcowi udzielono:

a) zezwolenia na pobyt stały,

b) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

c) zezwolenia na pobyt czasowy,

d) statusu uchodźcy,

e) ochrony uzupełniającej,

f) zgody na pobyt tolerowany,

g) zgody na pobyt ze względów humanitarnych;

5) cudzoziemiec złożył w Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej [...];

6) cudzoziemiec uzyskał ochronę czasową na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej [...];

7) cudzoziemiec nabył obywatelstwo polskie albo obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

2. Ochrona czasowa wygasa w dniu zdarzenia, które powoduje jej wygaśnięcie.

Art. 213 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (w brzmieniu dotychczasowym, nieobjętym zmianą ustawą z 23 stycznia 2026 r.) nakazuje odmówić wszczęcia postępowania o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, gdy w dniu złożenia wniosku cudzoziemiec przebywa w Polsce w związku z uzyskaniem ochrony czasowej (a więc także ze statusem UKR na podstawie art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony). Dyrektywa 2003/109/WE, którą wdrażają art. 211-213, nie obejmuje osób przebywających na podstawie ochrony czasowej (art. 3 ust. 2 lit. b).

Art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (w brzmieniu dotychczasowym): zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE udziela się cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium RP bezpośrednio przed złożeniem wniosku przez okres 5 lat na podstawie określonych tytułów pobytu.

Komentarz Sama ustawa z 23 stycznia 2026 r. nie zmienia tych przepisów, ale poprzez wygaszenie statusu UKR i wprowadzenie ścieżki kartą pobytu CUKR (na 3 lata) wzmacnia praktyczny skutek: dopiero pobyt na karcie CUKR liczy się do 5 lat dla rezydenta długoterminowego UE.

Art. 12 pkt 9 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje w art. 299 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach ust. 6a:

„6a. Cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem 30 dni począwszy od dnia, w którym upłynął maksymalny termin korzystania z ochrony czasowej na podstawie decyzji Rady Unii Europejskiej stwierdzającej masowy napływ wysiedleńców lub upłynął termin określony w przepisach wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony [...].”

Ust. 7 (znowelizowany): pobyt cudzoziemca w okresie, o którym mowa w ust. 6 i 6a, uważa się za legalny, chyba że wniosek o przedłużenie wizy lub o udzielenie zezwolenia na pobyt złożono po upływie okresu pobytu uznawanego za legalny.

Art. 12 pkt 10 dodaje w art. 334 ust. 2 pkt 7: pomoc w dobrowolnym powrocie może być udzielona cudzoziemcowi „przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po zakończeniu korzystania z ochrony czasowej”.

Komentarz art. 334 to pomoc w dobrowolnym powrocie, nie detencja. Off-rampem przed 4 marca 2027 r. jest karta CUKR lub inne zezwolenie na pobyt czasowy, w tym ścieżki ułatwione w art. 45 ustawy.

Art. 110c. 1. W przypadku gdy wniosek, o którym mowa w art. 110a ust. 1, zawiera dane, o których mowa w art. 44a ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (adres poczty elektronicznej, numer telefonu komórkowego), i zgodę, o której mowa w art. 44a ust. 7 pkt 3 lit. b tej ustawy, minister właściwy do spraw informatyzacji automatycznie potwierdza profil zaufany dla cudzoziemca. [Ust. 2-12 regulują tryb potwierdzenia profilu w sytuacji, gdy wniosek nie zawiera tych danych: przez ponowne stawiennictwo w gminie i potwierdzenie tożsamości.]

Art. 110d. 1. Minister właściwy do spraw informatyzacji może w aplikacji mObywatel [...] umożliwić beneficjentowi ochrony czasowej:

1) pobranie, przechowywanie i prezentację dokumentu elektronicznego zawierającego pobrane z rejestru, o którym mowa w art. 44c ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, aktualne dane;

2) weryfikację integralności i pochodzenia dokumentu elektronicznego.

2. [...] również dla dziecka pozostającego pod jego władzą rodzicielską.

9. Dokumenty elektroniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, wraz z dokumentem podróży uprawniają cudzoziemca do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy.

Karta pobytu dla beneficjentów ochrony czasowej (potocznie zwana „kartą CUKR”) jest uregulowana w art. 42c-42v ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, w brzmieniu nadanym ustawą z 23 stycznia 2026 r. (art. 17 pkt 22-31).

Art. 42c: wniosek o wydanie karty pobytu może złożyć obywatel Ukrainy, którego pobyt jest uznawany za legalny na podstawie art. 106 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.

Art. 42f ust. 1: wniosek składany elektronicznie.

Art. 42l (zmieniony art. 17 pkt 27): „Kartę pobytu w przypadku, o którym mowa w art. 42c lub art. 42d, wydaje się lub odmawia się jej wydania w terminie 180 dni od dnia złożenia wniosku o wydanie tej karty spełniającego wymogi określone w art. 42g ust. 1 i 2.”

Art. 42s ust. 3 (dodany art. 17 pkt 29): „W przypadku pozostawienia wniosku bez rozpoznania, odmowy wszczęcia postępowania lub zakończenia postępowania w sposób inny niż poprzez wydanie karty pobytu, uiszczona opłata skarbowa nie podlega zwrotowi.”

Art. 42x (zmieniony art. 17 pkt 31): jeżeli wniosek złożono do dnia 4 marca 2027 r., pobyt wnioskodawcy uważa się za legalny do odbioru karty (albo jej unieważnienia) lub do dnia, w którym decyzja o odmowie wydania karty albo o umorzeniu postępowania stanie się ostateczna.

Art. 17 pkt 31 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: „w art. 42x wyrazy „4 marca 2026 r.” zastępuje się wyrazami „4 marca 2027 r.””.

Art. 42x ustawy z 12 marca 2022 r. reguluje legalność pobytu obywatela Ukrainy, dla którego do 4 marca 2027 r. złożono wniosek o kartę pobytu w trybie art. 42c lub 42d. Pobyt uznaje się za legalny do dnia odbioru karty, jej unieważnienia (gdy nie zostanie odebrana w 60 dni od udostępnienia, art. 42r ust. 2) albo do dnia, w którym decyzja o odmowie wydania karty lub o umorzeniu postępowania stanie się ostateczna.

Art. 42v specustawy (zdanie drugie skreślone art. 17 pkt 30 ustawy z 23 stycznia 2026 r.) dotyczy innej kwestii: zwalnia posiadacza karty CUKR z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.

Art. 109b ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony reguluje przesłanki wygaśnięcia statusu UKR (m.in. wyjazd >30 dni), a status UKR osób, które nie potwierdziły tożsamości do 31.08.2026, zmieniono na NUE na podstawie art. 25 ustawy z 23 stycznia 2026 r. Złożenie wniosku o kartę CUKR samo w sobie nie wygasza statusu UKR, chroni go natomiast przed konsekwencjami opóźnienia w rozpatrywaniu.

Art. 116 ust. 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 12 ustawy z 23 stycznia 2026 r.:

„Beneficjent ochrony czasowej może wykonywać działalność gospodarczą na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.”

Ustawa z 6 marca 2018 r. dopuszcza prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce na takich samych zasadach jak obywatele polscy przez cudzoziemców mających tytuł pobytowy (pobyt stały, rezydent długoterminowy UE, status uchodźcy, ochrona uzupełniająca, Karta Polaka, niektóre zezwolenia na pobyt czasowy itp.), a jej art. 4 ust. 2 pkt 2 obejmuje także osoby korzystające w Polsce z ochrony czasowej.

Art. 42 (przepis przejściowy ustawy z 23 stycznia 2026 r.):

1. Osoby, które podjęły działalność gospodarczą na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17 (specustawa ukraińska), mogą ją prowadzić na warunkach określonych w art. 23 ustawy zmienianej w art. 17, w okresie pobytu uznawanego za legalny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

2. W przypadku gdy pobyt przedsiębiorcy - obywatela Ukrainy przestanie być legalny, przepis art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 marca 2018 r. o CEIDG stosuje się odpowiednio (wykreślenie z CEIDG).

Art. 19 ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje art. 5a do ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP:

„Art. 5a. 1. Polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi powiadamia powiatowy urząd pracy o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca.

2. Powiadomienia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi dokonuje się za pomocą systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

4. W powiadomieniu o powierzeniu pracy cudzoziemcowi określa się: [dane podmiotu powierzającego, dane cudzoziemca, rodzaj umowy, stanowisko, miejsce pracy, stawkę wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, liczbę osób].

5. Polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi powiadamia ponownie powiatowy urząd pracy w terminie 7 dni od wystąpienia okoliczności (zmiana umowy, stanowiska, zmniejszenie wymiaru czasu pracy, obniżenie stawki).”

Art. 19 pkt 2 zmienia art. 84 ust. 6 ustawy z 20 marca 2025 r.: „Kto nie dopełnia obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 2, art. 5a ust. 1 lub 5, art. 17 ust. 1 pkt 2 lub art. 68 ust. 1 pkt 2, podlega karze grzywny od 1000 zł do 3000 zł.”

Sankcja dotyczy wyłącznie podmiotu powierzającego pracę, cudzoziemca nie dotyczy.

Art. 46. 1. W przypadku beneficjenta ochrony czasowej, łączny czas świadczenia pomocy przy zbiorach chmielu, owoców, warzyw, tytoniu, ziół i roślin zielarskich na podstawie umów o pomocy przy zbiorach, o którym mowa w art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ulega przedłużeniu z mocy prawa na okres tego pobytu, niedłużej jednak niż do dnia 4 marca 2027 r.

2. Pomocnik rolnika w okresie, o którym mowa w ust. 1, może świadczyć pomoc przy wykonywaniu wszystkich czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności.

Komentarz po 4 marca 2027 r. uproszczona forma umów o pomocy przy zbiorach przestaje dotyczyć beneficjentów ochrony czasowej. Wraca ogólny limit 180 dni w roku kalendarzowym z art. 91c ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zezwolenie na pracę nie jest potrzebne, bo beneficjent ochrony czasowej ma swobodny dostęp do rynku pracy (art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy z 20 marca 2025 r.).

Art. 41 ustawy z 23 stycznia 2026 r.: „W okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do obywateli Ukrainy przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy nie korzystają z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej, stosuje się odpowiednio przepisy art. 3 ust. 1 pkt 12 i art. 5a ustawy zmienianej w art. 19.”

Komentarz ustawa weszła w życie 5 marca 2026 r., więc 3-letni okres upływa 5 marca 2029 r. Art. 19 zmienia ustawę z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom. Po 5 marca 2029 r. ta grupa traci przejściowe ułatwienia w dostępie do pracy.

Art. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. nadaje art. 52zr ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych brzmienie:

„Art. 52zr. W przypadku osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 5 marca 2026 r., spełnienie warunku określonego w art. 3 ust. 1a pkt 1 w okresie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 31 grudnia 2026 r. stwierdza się na podstawie pisemnego oświadczenia tej osoby o posiadaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodka interesów życiowych).”

Komentarz art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy o PIT definiuje polskiego rezydenta podatkowego przez ośrodek interesów życiowych. Uproszczenie (potwierdzenie oświadczeniem) działa tylko do końca 2026 r. Od rozliczenia za 2027 r. obowiązują zasady ogólne.

Art. 51 ust. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w brzmieniu nadanym art. 17 pkt 36 ustawy z 23 stycznia 2026 r.:

„Do dnia 31 sierpnia 2026 r. w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, którzy przebywają legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy od dnia 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, mogą być tworzone inne lokalizacje prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych podporządkowane organizacyjnie szkołom lub przedszkolom, zwane dalej „innymi lokalizacjami prowadzenia zajęć”. Przepisu nie stosuje się do szkół artystycznych.”

Art. 52 (zmieniony art. 17 pkt 37):

„Do dnia 31 sierpnia 2026 r. jednostka samorządu terytorialnego [...] może zorganizować tym dzieciom i uczniom bezpłatny transport do miejsca, w którym zapewnia się im kształcenie, wychowanie i opiekę. W przypadku zorganizowania tego transportu jednostka samorządu terytorialnego jest obowiązana w czasie przewozu zapewnić opiekę dzieciom korzystającym z wychowania przedszkolnego oraz uczniom [...].”

Art. 55 ust. 1 (zmieniony art. 17 pkt 40):

„Do dnia 31 sierpnia 2026 r. nauczanie w oddziale przygotowawczym, o którym mowa w art. 165 ust. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, może być prowadzone w grupie międzyszkolnej.”

Art. 2 pkt 1 lit. a ustawy z 23 stycznia 2026 r. dodaje w art. 44q ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty ust. 1a:

„1a. Uczeń, o którym mowa w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, kończy szkołę podstawową, jeżeli: 1) w wyniku klasyfikacji końcowej [...] uzyskał pozytywne oceny klasyfikacyjne [...]; 2) przystąpił ponadto do egzaminu ósmoklasisty, z zastrzeżeniem art. 44zw, art. 44zx i art. 44zz ust. 2.”

Art. 2 pkt 1 lit. b dodaje ust. 3b:

„3b. Uczeń, o którym mowa w art. 165 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, który nie spełnił warunków, o których mowa w ust. 1a, powtarza ostatnią klasę szkoły podstawowej i przystępuje w roku szkolnym, w którym powtarza tę klasę, do egzaminu ósmoklasisty.”

Analogiczną regulację dla szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne wprowadza art. 2 pkt 2 (art. 44zm ust. 1a). Art. 14 ustawy dodaje w art. 165 ust. 16 Prawa oświatowego pkt 3a (odrębna podstawa programowa dodatkowej nauki języka polskiego) i wchodzi w życie 1 września 2027 r. (art. 54 pkt 3).

Art. 112 ust. 3 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r.:

„Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w ramach uruchomionych na ten cel środków może zapewnić beneficjentowi ochrony czasowej pomoc polegającą za zakwaterowaniu zbiorowym wraz z całodziennym wyżywieniem, jeżeli posiada on status UKR, o którym mowa w art. 110a ust. 1, należy do grupy wrażliwej oraz nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania.”

Ust. 5: „Za osobę należącą do grupy wrażliwej, o której mowa w ust. 3, uznaje się osobę, która spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:

1) posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym lub znacznym [...] lub jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego;

2) ukończyła: a) w przypadku kobiet - 60. rok życia, b) w przypadku mężczyzn - 65. rok życia - o ile nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego, nie pracuje i nie posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu;

3) jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia [...];

4) jest osobą z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej;

5) jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia, trwającej przynajmniej 7 dni, niedłużej niż do ustania przyczyny będącej powodem hospitalizacji.”

Art. 32 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (przepis przejściowy): „Do dnia 30 czerwca 2026 r. wojewoda może kontynuować udzielanie pomocy, o której mowa w art. 12 ustawy zmienianej w art. 17, obywatelom Ukrainy, którzy w dniu 4 marca 2026 r. przebywają w obiektach zbiorowego zakwaterowania, działających na podstawie art. 12 ustawy zmienianej w art. 17, o ile nadal są oni beneficjentami ochrony czasowej w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 4.”

Art. 112 ust. 20 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w brzmieniu nadanym art. 4 pkt 8 ustawy z 23 stycznia 2026 r.:

„Na potrzeby zbiorowego zakwaterowania cudzoziemców, o którym mowa w ust. 1 i 3, dopuszcza się w okresie nie dłuższym niż przez 12 kolejnych miesięcy tymczasowe wykorzystanie oddanego do użytkowania obiektu budowlanego, w tym również innego niż budynek zamieszkania zbiorowego, który nie spełnia wymagań przepisów techniczno-budowlanych, przeciwpożarowych oraz higieniczno-sanitarnych dla tego budynku, jeżeli przy takim sposobie jego użytkowania występujące w nim warunki zapewniają spełnienie podstawowych wymagań w zakresie: 1) nośności i stateczności konstrukcji oraz bezpieczeństwa użytkowania; 2) bezpieczeństwa pożarowego; 3) higieny, zdrowia i środowiska.”

Ust. 22 (zdanie trzecie): „Do wydawania opinii nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.”

Ust. 23: „Do obiektów, o których mowa w ust. 20, nie stosuje się przepisów art. 71 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.”

Art. 327 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu nadanym art. 15 ustawy z 23 stycznia 2026 r.:

„Ukończenie studiów na określonym poziomie przez cudzoziemca, który korzysta z ochrony czasowej lub uzyskał status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub obywatela polskiego, który został poszkodowany w wyniku konfliktów zbrojnych, klęsk żywiołowych lub innych kryzysów humanitarnych, spowodowanych przez naturę lub człowieka, którzy nie dysponują dyplomem ukończenia studiów, może być potwierdzone w drodze postępowania w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie.”

Komentarz art. 327 ust. 1-2 (niezmieniane) regulują uznanie zagranicznego dyplomu na podstawie umowy międzynarodowej albo w drodze nostryfikacji oraz prawo do posługiwania się polskim tytułem. Postępowanie prowadzi uczelnia posiadająca uprawnienia w zakresie odpowiedniej dyscypliny, na podstawie analizy programu studiów i weryfikacji wiedzy/umiejętności kandydata. Wynikiem jest dokument urzędowy stwierdzający ukończenie studiów na określonym poziomie, traktowany na równi z dyplomem przy zatrudnieniu wymagającym wykształcenia wyższego.

Art. 109. 1. Szef Urzędu może odmówić w drodze decyzji dopuszczenia cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu korzystania z ochrony czasowej albo stwierdzić wyłączenie z ochrony czasowej cudzoziemca, który już z niej korzysta, jeżeli istnieją podstawy, aby uznać, że:

1) zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3 lit. a lub b;

2) popełnił, poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a przed przybyciem na to terytorium w celu korzystania z ochrony czasowej, szczególnie poważne przestępstwo o charakterze innym niż polityczny [...]

3) został skazany prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne przestępstwo [...] i stanowi zagrożenie dla społeczeństwa państwa, w którym przebywa;

4) jego wjazd lub pobyt mogą zagrozić bezpieczeństwu państwa.

[...]

6. Decyzja, o której mowa w ust. 1, jest ostateczna.

Art. 44a. [...]

19. Organ gminy odmawia w drodze decyzji administracyjnej nadania numeru PESEL, w przypadku gdy:

1) fotografia załączona do wniosku nie spełnia wymagań [...]

2) nie zostały pobrane odciski palców [...]

20. Od decyzji administracyjnej, o której mowa w ust. 19, nie służy odwołanie.

Art. 16b. 1. Minister właściwy do spraw informatyzacji, w celu zapewnienia ochrony interesów i bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, może realizować zadania z zakresu informatyzacji na rzecz innego państwa dotkniętego konfliktem zbrojnym.

2. Zadania, o których mowa w ust. 1, mogą być realizowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium państwa, o którym mowa w ust. 1.

3. Realizacja zadań, o których mowa w ust. 1, następuje na wniosek państwa, o którym mowa w ust. 1, po uzyskaniu opinii ministra właściwego do spraw zagranicznych i Ministra Obrony Narodowej.

4. Realizację zadań, o których mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw informatyzacji może zlecić jednostkom nadzorowanym.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4, na realizację zadań, o których mowa w ust. 1, jednostki nadzorowane mogą otrzymać dotacje celowe. Tryb oraz zasady udzielania i rozliczania dotacji celowych określa ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

6. Realizacja zadań, o których mowa w ust. 1, jest finansowana z budżetu państwa, z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw informatyzacji.

Art. 52 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2026 r. (limit wydatków): „W latach 2026-2035 maksymalny limit wydatków budżetu państwa będących skutkiem finansowym ustawy w zakresie zadań realizowanych przez ministra właściwego do spraw informatyzacji wynosi 371,8 mln zł, z czego w: 1) 2026 r. - 170 mln zł; 2) 2027 r. - 201,8 mln zł; 3) 2028 r. - 0 mln zł [...]”. Analogiczny limit dla ministra spraw wewnętrznych (OZZ, pomoc) określa art. 53: 350,2 mln zł na lata 2026-2035.

Art. 44c. [...]

5. W rejestrze, o którym mowa w ust. 1, gromadzi się:

1) dane, o których mowa w art. 44a ust. 6 pkt 1-4, 10-16 i 18;

2) numer PESEL;

3) fotografię, o której mowa w art. 44a ust. 9;

4) odciski palców;

5) odwzorowanie własnoręcznego podpisu osoby, która ukończyła 12. rok życia [...]

[...]

10. Danych zgromadzonych w rejestrze, o którym mowa w ust. 1, nie usuwa się.

[...]

12. Minister właściwy do spraw informatyzacji udostępnia zgromadzone w rejestrze [...] dane, o których mowa w:

1) ust. 5:

a) Policji,

b) Straży Granicznej,

c) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

d) Agencji Wywiadu,

e) Służbie Kontrwywiadu Wojskowego,

f) Służbie Wywiadu Wojskowego,

g) Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu,

h) Służbie Ochrony Państwa,

i) Urzędowi do Spraw Cudzoziemców,

j) gminom;

2) ust. 5 pkt 1-3:

a) ministrowi właściwemu do spraw pracy,

b) ministrowi właściwemu do spraw zdrowia,

c) ministrowi właściwemu do spraw rodziny,

d) ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego,

e) organom Krajowej Administracji Skarbowej,

f) Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych,

g) organowi właściwemu w rozumieniu ustawy [...] o świadczeniach rodzinnych [...],

h) Narodowemu Funduszowi Zdrowia,

i) jednostce podległej ministrowi właściwemu do spraw zdrowia właściwej w zakresie systemów informacyjnych ochrony zdrowia,

j) ministrowi właściwemu do spraw gospodarki,

k) powiatom i województwom,

l) wojewodom,

m) ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego [...],

n) Państwowej Inspekcji Pracy,

o) Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;

3) ust. 5 pkt 2 oraz art. 44a ust. 6 pkt 1-4, 9-15 i 18 - Głównemu Urzędowi Statystycznemu [...]

Art. 43. [...]

3. Postępowanie w sprawie zmiany decyzji i rozstrzygnięć przyznających prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 2, wszczyna się z urzędu. Przepisów art. 10 i art. 61 par. 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) nie stosuje się.

Art. 112. [...]

10. Do zamówień publicznych niezbędnych do zapewnienia pomocy, o której mowa w ust. 1 pkt 1-3 i ust. 3, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych.

[...]

15. Polecenie, o którym mowa w ust. 13, jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej i podlega natychmiastowemu wykonaniu z chwilą jego doręczenia lub ogłoszenia i nie wymaga uzasadnienia.

16. Polecenie, o którym mowa w ust. 13, może być uchylane lub zmieniane, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Jego uchylenie lub zmiana nie wymaga zgody stron.

17. Polecenie, o którym mowa w ust. 13, może być wydawane także ustnie, pisemnie w formie adnotacji, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub za pomocą innych środków łączności. Istotne okoliczności takiego załatwienia sprawy utrwala się w formie protokołu.