06 lut Nowa ustawa o ochronie czasowej Ukraińców 2026 – co się zmienia?
23 stycznia 2026 r. Senat przyjął bez poprawek ustawę o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. To oznacza, że od 5 marca 2026 r. dotychczasowa „specustawa” z 2022 r. zostaje w dużej części uchylona. Ochrona czasowa nie znika – ale zmienia się jej podstawa prawna i zasady. Najważniejsze przepisy trafiają do ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
Poniżej wyjaśniamy wszystkie zmiany prostym językiem – z konkretnymi datami i praktycznymi wskazówkami.
⚠️ Kluczowa data: 5 marca 2026 r.
Od tego dnia obowiązuje nowa ustawa. Specustawa z 2022 r. przestaje działać w większości. Twój pobyt w Polsce nadal jest legalny – ale na nowych zasadach.
Czy mój pobyt w Polsce jest nadal legalny?
Tak. Jeśli masz numer PESEL ze statusem UKR – Twój pobyt pozostaje legalny. Zmienia się tylko podstawa prawna: zamiast specustawy z 2022 r. jest to teraz art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy wygaszającej). W praktyce nie musisz nic robić, żeby zachować legalność pobytu – dopóki obowiązuje decyzja Rady Unii Europejskiej o ochronie czasowej (decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r.).
🔔 Uwaga – kiedy tracisz ochronę czasową?
Ochrona czasowa wygasa automatycznie (nowy art. 109b ustawy o udzielaniu ochrony), gdy:
• Wyjedziesz z Polski na dłużej niż 30 dni
• Złożysz oświadczenie o zrzeczeniu się ochrony
• Dostaniesz zezwolenie na pobyt czasowy, stały, status uchodźcy lub inny tytuł pobytowy
• Złożysz wniosek o ochronę międzynarodową
• Dostaniesz obywatelstwo polskie lub innego kraju UE
Dla nowych osób: jeśli nie złożysz wniosku o PESEL w ciągu 30 dni od przyjazdu – też tracisz ochronę.
Obowiązek potwierdzenia tożsamości – nie przegap terminu!
To jedna z najważniejszych zmian. Jeśli Twój PESEL ze statusem UKR został nadany na podstawie oświadczenia (bo nie miałeś przy sobie paszportu) – musisz teraz potwierdzić swoją tożsamość. Wynika to z art. 25 ustawy wygaszającej.
📋 Co musisz zrobić?
Wyrab paszport – jeśli jeszcze go nie masz, zrób to jak najszybciej
Idź do dowolnego urzędu gminy z ważnym paszportem i potwierdź tożsamość
Zrób to do 31 sierpnia 2026 r. – po tym terminie tracisz status UKR!
🚨 UWAGA: Brak potwierdzenia = utrata statusu
Jeśli nie potwierdzisz tożsamości paszportem do 31 sierpnia 2026 r. – z dniem 1 września 2026 r. automatycznie tracisz status UKR, a z nim prawo do pobytu, świadczeń i pracy bez zezwolenia. Dotyczy to osób, którym PESEL nadano na podstawie oświadczenia (art. 25 ustawy wygaszającej).
Jeśli Twój PESEL nadano na podstawie Karty Polaka, innego dokumentu ze zdjęciem lub aktu urodzenia – masz 60 dni od wydania nowego paszportu na potwierdzenie tożsamości w urzędzie gminy (art. 26 ustawy wygaszającej). Dotyczy to też osób, których paszport stracił ważność.
Kiedy wejdzie cUKR (karta pobytu)?
Karta pobytu z oznaczeniem cUKR to dokument, o który mogą ubiegać się obywatele Ukrainy ze statusem UKR. Przepisy dotyczące cUKR (art. 42c–42x specustawy) nie wchodzą w życie 5 marca 2026 r. razem z resztą ustawy.
📇 Karta pobytu cUKR – kiedy ruszy?
• Przepisy o karcie pobytu cUKR (art. 17 pkt 22–31 ustawy wygaszającej) wchodzą w życie w dniu określonym w odrębnym komunikacie – na podstawie art. 33 ustawy z 15 maja 2024 r. (Dz.U. poz. 854)
• Data nie jest jeszcze znana – zostanie ogłoszona osobnym komunikatem
• Termin na złożenie wniosku: do 4 marca 2027 r. (art. 42x specustawy w nowym brzmieniu)
• Kartę wydaje się lub odmawia w ciągu 180 dni od złożenia kompletnego wniosku
Warunkiem złożenia wniosku o cUKR jest m.in. posiadanie w rejestrze odcisków palców i odwzorowania podpisu. Jeśli Twoje odciski nie zostały pobrane przy nadawaniu PESEL – uzupełnij je w urzędzie gminy (wniosek z art. 44c ust. 6 ustawy o ewidencji ludności).
800+ (świadczenie wychowawcze) – co się zmienia?
Świadczenie 800+ nie znika – ale pojawiają się nowe warunki i mechanizmy kontrolne.
| Warunek | Opis | Wyjątki |
|---|---|---|
| PESEL ze statusem UKR | I wnioskodawca, i dziecko muszą mieć PESEL UKR | — |
| Zamieszkanie z rodziną w RP | Musisz mieszkać z członkami rodziny na terytorium Polski | — |
| Aktywność zawodowa lub ubezpieczenie zdrowotne | Musisz pracować lub podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu | Dziecko – obywatel RP, dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności, opieka opiekuna wskazanego przez władze Ukrainy |
| Obowiązek szkolny (od 1.06.2026) | Dziecko musi chodzić do szkoły/przedszkola – weryfikacja w systemie SIO | — |
💰 Nowe mechanizmy kontrolne 800+
Wezwanie do stawiennictwa: ZUS może wezwać Cię do osobistego stawienia się w ciągu 3 dni roboczych. Brak stawiennictwa = wniosek bez rozpatrzenia lub wstrzymanie wypłaty. Po stawieniu się wypłata wraca od następnego miesiąca (art. 23 ust. 3b znowelizowanej ustawy).
Wyjazd z Polski: Jeśli Ty lub dziecko wyjedziecie z RP – wypłata 800+ zostaje automatycznie wstrzymana. Po powrocie – wypłata od miesiąca wstrzymania, ale tylko jeśli nadal spełniasz warunki.
Weryfikacja szkolna (od 1.06.2026): Jeśli system SIO nie potwierdzi, że dziecko realizuje obowiązek szkolny – wypłata 800+ zostanie wstrzymana (art. 23 ust. 3a, art. 31 ustawy wygaszającej).
300+ (Dobry Start) – nowy warunek
Od roku szkolnego 2026/2027 świadczenie „Dobry Start” dla beneficjentów ochrony czasowej będzie wymagało spełnienia warunku aktywności zawodowej lub podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 187a ust. 2a pkt 4 znowelizowanej ustawy o wspieraniu rodziny, art. 28 ustawy wygaszającej). To analogiczny warunek jak przy 800+.
Świadczenia rodzinne i „Aktywnie w żłobku”
Zasiłki rodzinne, dodatki oraz świadczenie „aktywnie w żłobku” przysługują beneficjentom ochrony czasowej z PESEL UKR, mieszkającym z rodziną w Polsce. Obowiązują te same mechanizmy kontrolne co przy 800+: wezwanie do stawiennictwa w ciągu 3 dni roboczych, wstrzymanie przy wyjeździe z RP, prawo od miesiąca nadania statusu UKR.
Opieka zdrowotna – duże zmiany
To jedna z najbardziej odczuwalnych zmian. Do tej pory obywatele Ukrainy ze statusem UKR mieli szeroki dostęp do opieki zdrowotnej na koszt państwa. Od 5 marca 2026 r. prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych z budżetu zachowują tylko wybrane grupy (nowy art. 112c ustawy o udzielaniu ochrony).
✅ Kto ZACHOWUJE bezpłatną opiekę:
• Dzieci do ukończenia 18. roku życia
• Kobiety w ciąży, w trakcie porodu i w połogu
• Ofiary tortur lub gwałtu (za zaświadczeniem Szefa UdSC)
• Osoby w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania
• Każdy w stanie nagłego zagrożenia życia (pogotowie)
❌ Wyłączone świadczenia (nawet dla uprawnionych):
• Leczenie uzdrowiskowe
• Rehabilitacja uzdrowiskowa
• Leczenie niepłodności
• Endoprotezoplastyka
• Usunięcie zaćmy
• Leki z programów polityki zdrowotnej ministra zdrowia
„Praca staje się kluczem do opieki zdrowotnej”
Jeśli nie należysz do żadnej z uprzywilejowanych grup – jedynym sposobem na ubezpieczenie zdrowotne jest zatrudnienie (umowa o pracę, zlecenie), prowadzenie działalności gospodarczej lub dobrowolne ubezpieczenie w NFZ.
Osoby kontynuujące leczenie szpitalne rozpoczęte przed 5 marca 2026 r. mają prawo do jego zakończenia, jednak nie dłużej niż do 4 marca 2027 r. (art. 22 ustawy wygaszającej).
Praca – co się zmienia?
Możesz nadal pracować w Polsce bez zezwolenia na pracę (art. 116 ustawy o udzielaniu ochrony w nowym brzmieniu). Zmiana dotyczy Twojego pracodawcy.
| Obowiązek pracodawcy | Termin | Kara za brak |
|---|---|---|
| Powiadomienie PUP o zatrudnieniu | 7 dni od rozpoczęcia pracy | 1 000 – 3 000 zł grzywny |
| Ponowne powiadomienie PUP | 7 dni od zmiany warunków | 1 000 – 3 000 zł grzywny |
* Ponowne powiadomienie wymagane przy zmianie rodzaju umowy, stanowiska, obniżeniu wymiaru czasu pracy lub wynagrodzenia (nowy art. 5a ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom).
Działalność gospodarcza
Jeśli prowadziłeś działalność gospodarczą na podstawie specustawy – możesz ją kontynuować na dotychczasowych warunkach, dopóki Twój pobyt jest legalny (art. 42 ustawy wygaszającej). Gdy pobyt przestanie być legalny – działalność podlega wykreśleniu z CEIDG.
Możliwość ubiegania się o pobyt czasowy
Ważne ułatwienie: nawet jeśli korzystasz z ochrony czasowej, możesz złożyć wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy (art. 45 ustawy wygaszającej). Nie musisz ponownie oddawać odcisków palców – urząd wykorzysta dane z rejestru PESEL UKR.
| Rodzaj zezwolenia | Dla kogo |
|---|---|
| Pobyt czasowy i praca | Osoby zatrudnione w Polsce |
| Praca wymagająca wysokich kwalifikacji | Specjaliści, Niebieska Karta UE |
| Prowadzenie działalności gospodarczej | Przedsiębiorcy |
| Dla członka rodziny obywatela RP | Małżonkowie, dzieci obywateli polskich |
| Połączenie z rodziną | Członkowie rodziny cudzoziemca z pobytem w RP |
💡 Dlaczego warto rozważyć wniosek o pobyt czasowy?
Zezwolenie na pobyt czasowy daje Ci stabilność prawną niezależną od ochrony czasowej. Gdy ochrona czasowa kiedyś się skończy – będziesz mieć własną, samodzielną podstawę pobytu. To inwestycja w przyszłość.
Zakwaterowanie zbiorowe, najem, oświata
| Temat | Co się zmienia? | Termin |
|---|---|---|
| Zakwaterowanie zbiorowe | Osoby przebywające w ośrodkach na 4.03.2026 mogą zostać na dotychczasowych zasadach. Potem – pomoc tylko dla „grupy wrażliwej” (art. 32 ustawy wygaszającej) | Do 30.06.2026 |
| Najem okazjonalny | Bez zmian – nie musisz wskazywać innego lokalu do wyprowadzki (art. 112e ustawy o udzielaniu ochrony) | Bezterminowo |
| Egzamin ósmoklasisty | Uczniowie-cudzoziemcy muszą przystąpić do egzaminu – brak = powtarzanie klasy VIII (nowy art. 44q ust. 1a ustawy o systemie oświaty) | Od 5.03.2026 |
| Przepisy oświatowe przejściowe | Dodatkowe lokalizacje zajęć, oddziały przygotowawcze, bezpłatny transport (art. 17 pkt 36–42) | Do 31.08.2026 |
| Fundusz Pomocy | Pokrywa wydatki zrealizowane do 4.03.2026. Po rozliczeniu środki wracają do budżetu państwa | Rozliczenie do 31.12.2026 |
Kalendarz zmian – wszystkie daty w jednym miejscu
📌 5 marca 2026 r.
Wejście w życie ustawy. Uchylenie specustawy. Nowe zasady opieki zdrowotnej, świadczeń, pracy. Nowe przesłanki wygaśnięcia ochrony (w tym 30 dni poza RP).
📌 1 czerwca 2026 r.
Początek weryfikacji obowiązku szkolnego jako warunku wypłaty 800+ (art. 23 ust. 3a, art. 31 ustawy wygaszającej).
📌 30 czerwca 2026 r.
Koniec okresu przejściowego dla zakwaterowania zbiorowego na dotychczasowych zasadach (art. 32 ustawy wygaszającej).
📌 31 sierpnia 2026 r.
Ostatni dzień na potwierdzenie tożsamości paszportem (art. 25 ustawy wygaszającej). Koniec przepisów przejściowych o oświacie.
⛔ 1 września 2026 r.
Automatyczna utrata statusu UKR przez osoby, które nie potwierdziły tożsamości paszportem.
📌 Rok szkolny 2026/2027
Warunek aktywności zawodowej przy świadczeniu „Dobry Start” 300+ (art. 28 ustawy wygaszającej).
📌 Data nieznana (odrębny komunikat)
Wejście w życie przepisów o karcie pobytu cUKR (art. 42c–42x). Wniosek o cUKR można złożyć do 4 marca 2027 r.
📌 1 stycznia 2027 r.
Uchylenie dotychczasowych przepisów o zaświadczeniach o ochronie czasowej (art. 110 ustawy o udzielaniu ochrony).
📌 4 marca 2027 r.
Wygaśnięcie zaświadczeń wydanych na starych zasadach. Ostatni dzień na wniosek o kartę pobytu cUKR. Ostatni dzień na uznanie kwalifikacji górniczych.
📌 5 marca 2027 r.
Uchylenie przepisów o opiekunach tymczasowych z dotychczasowej specustawy (zastąpione nowymi przepisami ustawy o udzielaniu ochrony).
Co zrobić teraz? Praktyczne kroki
✅ Lista najważniejszych rzeczy do zrobienia
Sprawdź podstawę nadania PESEL. Jeśli nadano na oświadczenie – wyrabiaj paszport i idź do urzędu gminy potwierdzić tożsamość. Masz czas do 31 sierpnia 2026 r.
Zadbaj o ubezpieczenie zdrowotne. Jeśli nie należysz do grup uprzywilejowanych (dzieci, kobiety w ciąży) – upewnij się, że jesteś ubezpieczony przez pracodawcę lub dobrowolnie w NFZ.
Upewnij się, że dziecko chodzi do szkoły. Od czerwca 2026 r. brak wpisu w systemie SIO = wstrzymanie 800+.
Nie wyjeżdżaj na dłużej niż 30 dni. Po 30 dniach poza Polską tracisz ochronę czasową – a z nią status UKR i wszystkie świadczenia.
Przygotuj się na cUKR. Gdy przepisy wejdą w życie – będziesz mógł złożyć wniosek o kartę pobytu. Sprawdź, czy masz w rejestrze odciski palców i podpis. Jeśli nie – uzupełnij w urzędzie gminy.
Rozważ wniosek o pobyt czasowy. To niezależna od ochrony czasowej podstawa pobytu – daje stabilność na przyszłość.
Radca prawny Bartosz Stasik
Kancelaria Radcy Prawnego | ponad 14 lat doświadczenia
TELEFON
+48 605 416 025
biuro@stasik-kancelaria.pl
ADRES
ul. Horbaczewskiego 4-6, Wrocław
Poniedziałek – Piątek: 09:00 – 19:00
Stan prawny: ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw – tekst przyjęty przez Senat bez poprawek.
O autorze artykułu:
Niniejszy artykuł został napisany przez radcę prawnego Bartosza Stasika (nr wpisu WR-3749) – prawnika z wieloletnim doświadczeniem w sprawach dotyczących ochrony czasowej, prawa pobytowego i świadczeń socjalnych dla obywateli Ukrainy. Kancelaria obsługuje klientów z całego regionu dolnośląskiego, w tym przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu oraz sądami okręgowymi w Świdnicy, Legnicy, Jeleniej Górze i Opolu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Skontaktuj się z kancelarią, aby omówić swoją sytuację. Stan prawny aktualny na dzień publikacji artykułu.
No Comments