Zrzeczenie się spadku i pułapka „na rzecz mamy”

Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku

Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa z żyjącym przyszłym spadkodawcą, zawierana u notariusza (art. 1048 § 1 KC). Po śmierci spadkodawcy zostaje już tylko odrzucenie spadku (art. 1012 KC), a ono działa inaczej, niż zakłada większość rodzin.

Obie instytucje różnią się tym, kiedy działają, kogo obejmują i czy da się je cofnąć. Odrzucenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 KC) ani złożyć na czyjąś korzyść, bo udział odrzucającego przechodzi według ustawy, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC).

Jak działa zrzeczenie się dziedziczenia

1. Umowa z przyszłym spadkodawcąZrzeczenie to umowa ze spadkodawcą za jego życia, w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 KC). Jednostronne oświadczenie ani deklaracja po pogrzebie tego nie zastąpią.
2. Całość albo sam zachowekMożna zrzec się całego dziedziczenia albo tylko prawa do zachowku, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC).
3. Na korzyść wskazanej osobyZrzeczenie się na korzyść innej osoby, na przykład mamy, w razie wątpliwości działa pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć (art. 1048 § 3 KC).
4. Skutek dla dzieci i dla zachowkuZrzeczenie obejmuje także dzieci zrzekającego się, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 1049 § 1 KC), a zrzekający się nie ma już prawa do zachowku (art. 991 § 1 i 1049 § 2 KC).
5. Zmiana decyzjiZrzeczenie można uchylić umową między tymi samymi osobami (art. 1050 KC). Po śmierci spadkodawcy nie ma już z kim jej zawrzeć.

Zrzeczenie często towarzyszy umowie dożywocia albo darowiźnie dla jednego z dzieci. Czy w takim układzie chroni obdarowanego przed roszczeniami rodzeństwa, zależy od treści umowy i od tego, kto jeszcze może dziedziczyć.

Twoja część dla mamy: każda droga ma cenę

Jeśli celem jest, żeby majątek po tacie został przy mamie, odrzucenie spadku zwykle tego nie zapewni. Drogi, które to zapewniają, mają własne warunki i skutki, także przy długach, więc dobiera się je do tego, co jest w spadku.

1. Dział spadkuMama może dostać wszystko w dziale spadku (art. 1037 KC), ale potrzebna jest do tego zgoda wszystkich spadkobierców albo orzeczenie sądu.
2. Zbycie udziałuMama wstępuje wtedy w Twoje prawa i obowiązki (art. 1053 KC), a za długi spadkowe odpowiadacie wobec wierzycieli solidarnie (art. 1055 § 1 KC).
3. Odrzucenie spadkuDziała według ustawy, a nie na rzecz mamy (art. 1020 KC), więc często wciąga do spadku wnuki albo rodzinę taty.
4. Zrzeczenie się dziedziczeniaPo śmierci nie wchodzi już w grę (art. 1048 § 1 KC).

Gdy w rodzinie są małoletnie dzieci, za nie decydują rodzice, czasem tylko za zgodą sądu (art. 101 KRO). Kto po kolei dziedziczy przy odrzuceniach, pokazuje narzędzie na stronie o odrzuceniu spadku.

Gdy w spadku jest mieszkanie, przeczytaj też poradnik o mieszkaniu po rodzicach i o tym, jak przeprowadzić dział spadku.

Ile to kosztuje u notariusza i w sądzie

Samo odrzucenie spadku kosztuje najwyżej 100 zł netto taksy u notariusza (od 5 listopada 2026 r.) albo 100 zł opłaty w sądzie. Taksa notarialna za umowę działu spadku albo zbycia udziału zależy od wartości majątku, a taksę za umowę zrzeczenia się dziedziczenia notariusz ustala według rozporządzenia o taksie notarialnej.

Drogo kosztuje dopiero źle dobrana droga, bo odrzucenia nie da się cofnąć. Skutki podatkowe działu spadku, zbycia udziału i darowizny w rodzinie wylicza księgowy albo doradca podatkowy.

Pytania