Poradniki procesowe · nr 20 · Wrocław, wrzesień 2026
Zrzeczenie się spadku i pułapka „na rzecz mamy”
Po śmierci taty dzieci chcą, żeby wszystko zostało przy mamie, i mówią o „zrzeczeniu się spadku na jej rzecz”. Tyle że po śmierci zrzec się dziedziczenia już nie można, a odrzucony spadek nie trafia do mamy. Niżej: czym jest zrzeczenie się dziedziczenia, czym różni się od odrzucenia spadku i jak naprawdę przekazać mamie swoją część.
Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku
Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa z żyjącym przyszłym spadkodawcą, zawierana u notariusza (art. 1048 § 1 KC). Po śmierci spadkodawcy zostaje już tylko odrzucenie spadku (art. 1012 KC), a ono działa inaczej, niż zakłada większość rodzin.
| Sprawa | Zrzeczenie się dziedziczenia | Odrzucenie spadku |
|---|---|---|
| Kiedy | za życia spadkodawcy, jako umowa z nim (art. 1048 § 1 KC) | po śmierci, w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania (art. 1015 § 1 KC) |
| Kto może | spadkobierca ustawowy (art. 1048 § 1 KC) | każdy spadkobierca (art. 1012 KC) |
| Forma | akt notarialny (art. 1048 § 1 KC) | oświadczenie przed sądem albo notariuszem (art. 1018 § 3 KC) |
| Zakres | całe dziedziczenie albo tylko zachowek, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC) | cały udział spadkowy |
| Na czyją korzyść | można wskazać osobę, w razie wątpliwości zrzeczenie działa pod warunkiem, że ona będzie dziedziczyć (art. 1048 § 3 KC) | na niczyją, udział przechodzi według ustawy, tak jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC) |
| Twoje dzieci | zrzeczenie obejmuje je, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 1049 § 1 KC) | dziedziczą zamiast Ciebie i same muszą zdecydować (art. 931 § 2 KC) |
| Cofnięcie | umową z tą samą osobą, u notariusza (art. 1050 KC) | oświadczenia nie można odwołać (art. 1018 § 2 KC) |
Pułapka „na rzecz mamy”
Po śmierci taty odrzucenie spadku nie trafia do mamy. Udział dziecka przechodzi na jego dzieci (art. 1020 i 931 § 2 KC). A jeśli odrzucą wszystkie dzieci i wnuki, mama nie dostaje całości: gdy żyją rodzice taty albo jego rodzeństwo, mama dziedziczy połowę (art. 932 § 1 i art. 933 § 1 KC).
Jak działa zrzeczenie się dziedziczenia
- Umowa z przyszłym spadkodawcąSpadkobierca ustawowy zawiera umowę z przyszłym spadkodawcą w formie aktu notarialnego (art. 1048 § 1 KC). Jednostronne oświadczenie ani deklaracja po pogrzebie tego nie zastąpią.
- Całość albo sam zachowekMożna zrzec się całego dziedziczenia albo tylko prawa do zachowku, w całości lub w części (art. 1048 § 2 KC). To rozwiązanie dla rodziców, którzy przekazują mieszkanie jednemu dziecku i chcą uniknąć późniejszego sporu o zachowek.
- Na korzyść wskazanej osobyZrzeczenie się na korzyść innej osoby, na przykład mamy, w razie wątpliwości działa pod warunkiem, że ta osoba będzie dziedziczyć (art. 1048 § 3 KC).
- Skutek dla dzieci i dla zachowkuZrzeczenie obejmuje zstępnych zrzekającego się, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 1049 § 1 KC). Zrzekający się jest wyłączony od dziedziczenia, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1049 § 2 KC), więc nie ma zachowku (art. 991 § 1 KC). Przy obliczaniu zachowku pozostałych osób nie uwzględnia się go (art. 992 KC).
- Zmiana decyzjiZrzeczenie można uchylić umową między tymi samymi osobami, też w formie aktu notarialnego (art. 1050 KC). Po śmierci spadkodawcy nie ma już z kim jej zawrzeć.
Zrzeczenie się dziedziczenia często łączy się z umową dożywocia albo darowizną dla jednego z dzieci: pozostałe dzieci zrzekają się dziedziczenia albo samego zachowku, więc po śmierci rodzica nie mają roszczeń wobec obdarowanego.
Po śmierci nie da się zrzec spadku na rzecz mamy. Da się za to przekazać jej swoją część, tylko innymi drogami.
r.pr. Bartosz Stasik
Jak przekazać swoją część mamie
Jeśli celem jest, żeby majątek po tacie został przy mamie, są dwie drogi, które to zapewniają. Odrzucenie spadku zwykle ich nie zastąpi.
| Droga | Jak działa | Na co uważać |
|---|---|---|
| Dział spadku, w którym mama bierze wszystko | umowa wszystkich spadkobierców albo orzeczenie sądu (art. 1037 § 1 KC) | przy nieruchomości umowa wymaga aktu notarialnego (art. 1037 § 2 KC), a najpierw trzeba stwierdzić nabycie spadku |
| Zbycie albo darowizna udziału w spadku | spadkobierca, który przyjął spadek, zbywa go w całości albo w części (art. 1051 KC), w formie aktu notarialnego (art. 1052 § 3 KC) | mama wstępuje w Twoje prawa i obowiązki (art. 1053 KC), a za długi spadkowe odpowiadacie wobec wierzycieli solidarnie (art. 1055 § 1 KC) |
| Odrzucenie spadku | Twój udział przechodzi na Twoje dzieci, a gdy ich nie masz, na pozostałych spadkobierców (art. 1020 i 931 KC) | gdy odrzucą wszyscy zstępni, do spadku obok mamy wchodzą rodzice albo rodzeństwo taty (art. 932 i 933 § 1 KC) |
| Zrzeczenie się dziedziczenia | możliwe tylko za życia spadkodawcy (art. 1048 § 1 KC) | po śmierci nie wchodzi w grę |
Za małoletnie dzieci odrzucenie składają rodzice. Zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy dziecko dziedziczy tylko dlatego, że rodzic odrzucił spadek, rodzice działają zgodnie, a spadek odrzucają też inni zstępni rodziców tego dziecka (art. 101 § 4 KRO). W pozostałych przypadkach potrzebne jest zezwolenie sądu (art. 101 § 3 KRO), który kieruje się dobrem dziecka (art. 95 § 3 KRO). Kto po kolei dziedziczy przy odrzuceniach, pokazuje narzędzie na stronie o odrzuceniu spadku.
Gdy w spadku jest mieszkanie, przeczytaj też poradnik o mieszkaniu po rodzicach i o tym, jak przeprowadzić dział spadku.
Ile to kosztuje u notariusza i w sądzie
| Czynność | Koszt | Podstawa |
|---|---|---|
| Oświadczenie o odrzuceniu albo przyjęciu spadku u notariusza | najwyżej 50 zł netto taksy | § 8 pkt 9 rozporządzenia o taksie notarialnej |
| Odrzucenie spadku w sądzie | 100 zł opłaty od wniosku o odebranie oświadczenia | art. 49 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c. |
| Umowa działu spadku z nieruchomością | taksa od wartości dzielonego majątku, na przykład przy 600 000 zł najwyżej 3 170 zł netto | § 2 ust. 3 pkt 2 i § 3 rozporządzenia o taksie notarialnej |
| Umowa zbycia albo darowizny udziału w spadku | taksa od wartości udziału, według tej samej skali | § 3 rozporządzenia o taksie notarialnej |
Taksę za umowę zrzeczenia się dziedziczenia notariusz ustala według rozporządzenia o taksie notarialnej, więc zapytaj o kwotę, zanim umówisz termin. Skutki podatkowe działu spadku, zbycia udziału i darowizny w rodzinie wylicza księgowy albo doradca podatkowy.
Pytania
Chcesz, żeby spadek został przy mamie, albo planujesz zrzeczenie się dziedziczenia?
Wybiorę drogę, która zadziała: dział, zbycie udziału, odrzucenie albo zrzeczenie
Nie płacisz za godzinę. Płacisz za spotkanie, na które przychodzę po lekturze Twoich dokumentów. Konsultacja 350 zł: sprawdzę, kto dziedziczy, co jest w spadku i jakie macie terminy, i powiem, którą drogą przekazać majątek tak, żeby nie trafił do wnuków ani do dalszej rodziny. Jeśli trzeba, przygotuję umowę do notariusza albo poprowadzę dział spadku za kwotę podaną z góry. Opisz sytuację w dwóch zdaniach albo zadzwoń: 605 416 025.
Konsultacja 350 zł, bez limitu czasu, także online w całej Polsce. Wolisz Calendly? Umów termin. Tajemnica zawodowa obowiązuje od pierwszej wiadomości.
O autorze
r.pr. Bartosz Stasik, radca prawny (OIRP Wrocław, nr wpisu WR-3749). Prowadzi sprawy spadkowe: odrzucenie i przyjęcie spadku, dział spadku, zachowek i umowy rodzinne, przed sądami we Wrocławiu i w całej Polsce. Autor serii poradników procesowych kancelarii, cytowany w mediach w sprawach kredytowych. Ostatnia weryfikacja merytoryczna tego poradnika: 23 września 2026 r. Więcej o kancelarii →
Podstawy prawne i źródła
| Źródło | Czego dotyczy | Tekst |
|---|---|---|
| Przepisy | ||
| Kodeks cywilny, art. 931-933, 991, 992, 1012, 1015, 1018, 1020, 1037 i 1048-1055 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795) | zrzeczenie się dziedziczenia i zachowku, odrzucenie spadku, dział i zbycie spadku, kolejność dziedziczenia | tekst w ISAP → |
| Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 95 i 101 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236) | odrzucenie spadku w imieniu dziecka, zgoda sądu | tekst w ISAP → |
| Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 49 ust. 1 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.) | opłata od oświadczenia o odrzuceniu spadku w sądzie | tekst w ISAP → |
| Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, § 2, § 3 i § 8 (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1566) | taksa za odrzucenie spadku, dział i zbycie udziału | tekst w ISAP → |