Jak zabezpieczyć
partnera bez ślubu

Luka, której nie widać, póki nie jest za późno

Możecie być razem dwadzieścia lat, spłacać wspólnie kredyt i mówić o sobie „mąż" albo „żona". Dla polskiego prawa spadkowego to nie ma znaczenia. Bez ślubu partner nie dziedziczy po Tobie nic z mocy ustawy.

Kodeks cywilny ustala sztywną kolejność dziedziczenia ustawowego (art. 931–940 KC): najpierw dzieci i wnuki, potem małżonek, dalej rodzice, rodzeństwo, dziadkowie, w końcu Skarb Państwa. Partnera — w tym partnera tej samej płci — na tej liście nie ma w ogóle.

W praktyce oznacza to scenariusz, który widuję w kancelarii zbyt często: po nagłej śmierci jednej osoby cały majątek formalnie zapisany na nią — mieszkanie, oszczędności, samochód — przechodzi na jej rodzinę biologiczną. Często na rodziców albo rodzeństwo, z którymi zmarły nie miał kontaktu od lat. Druga połowa związku zostaje z niczym i bez prawa głosu.

Tę lukę da się jednak domknąć — i to bez czekania na jakąkolwiek ustawę. Polskie prawo cywilne daje narzędzia, które działają niezależnie od płci i stanu cywilnego. Trzeba je tylko świadomie złożyć w całość. Po kolei.

Dlaczego lekarz nic nie powie partnerowi

Najboleśniejsza luka ujawnia się nie po śmierci, lecz w szpitalu. Gdy partner trafia nieprzytomny na SOR, druga osoba zwykle słyszy: „nie udzielamy informacji, bo nie jest pan/pani rodziną". I formalnie szpital ma do tego prawo.

Informację o stanie zdrowia i dostęp do dokumentacji medycznej reguluje ustawa o prawach pacjenta. Pacjent może wprawdzie upoważnić dowolną osobę do informacji o swoim zdrowiu (art. 9 ust. 3) oraz do dokumentacji medycznej (art. 26 ust. 1) — ale musi to zrobić wcześniej i na piśmie. Ustawowa definicja „osoby bliskiej" obejmuje osobę pozostającą we wspólnym pożyciu, jednak placówki w praktyce bywają tu ostrożne i żądają wyraźnego upoważnienia.

Anna i Joanna

Anna trafia nieprzytomna po wypadku. Joanna, z którą żyje od ośmiu lat, przybiega do szpitala — i nie dowiaduje się niczego. W tym samym czasie matka Anny, mieszkająca 400 km dalej, decyduje przez telefon o leczeniu. Gdyby Anna miała wcześniej złożone upoważnienie, lekarz w pierwszej kolejności rozmawiałby z Joanną.

Konto, które zamarza w dniu śmierci

Tu czeka pułapka, w którą wpada wiele par. „Dałem partnerowi pełnomocnictwo do konta, więc ma dostęp" — to prawda tylko za życia. Pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawcy (art. 101 § 2 KC). W dniu śmierci bank blokuje karty i pełnomocnictwa — partner nie wypłaci nawet pieniędzy na pogrzeb.

„To zrobię dyspozycję na wypadek śmierci" — też nie zadziała. Bankową dyspozycję wkładem na wypadek śmierci (art. 56 Prawa bankowego) można złożyć wyłącznie na rzecz małżonka, wstępnych (rodziców, dziadków), zstępnych (dzieci, wnuków) i rodzeństwa. Partnera nie ma na tej liście — bank takiej dyspozycji nie przyjmie.

Najlepsze dostępne narzędzie finansowe dla par bez ślubu to rachunek wspólny (art. 51 Prawa bankowego): za życia każde z Was swobodnie dysponuje środkami. Uwaga — po śmierci jednego współposiadacza część banków blokuje udział majątkowy zmarłego (wchodzi on do spadku), więc warto sprawdzić warunki konkretnej umowy. To i tak prosty krok, który warto zrobić od razu.

Testament: notarialny czy własnoręczny

Skoro ustawa partnera pomija, jedyną drogą przekazania mu majątku jest testament. Prawo zna kilka form; dla pary liczą się dwie.

Testament własnoręczny jest ważny i czasem wystarcza. Problem w tym, że gdy majątek trafia do partnera z pominięciem rodziny, to właśnie rodzina ma motyw, by go podważać — zarzucając nieczytelność pisma, wątpliwą datę czy „stan psychiczny" zmarłego. Dla zapisu na partnera rekomenduję testament notarialny: notariusz potwierdza tożsamość i świadomą wolę, a rejestracja w NORT sprawia, że dokument na pewno się „znajdzie". To kilkaset złotych, które zamykają miesiące potencjalnego procesu.

Więcej o samych formach i wzorach: jak napisać testament krok po kroku.

Zachowek – jak rodzina podważa zapis

Nawet idealny testament na partnera nie wyłącza jednego ryzyka: zachowku. Dzieci, małżonek i rodzice spadkodawcy, pominięci w testamencie, mogą żądać od partnera-spadkobiercy wypłaty (art. 991 KC) — co do zasady połowy tego, co przypadłoby im z ustawy (2/3, gdy uprawniony jest małoletni lub trwale niezdolny do pracy).

Tego ryzyka nie da się „zaklepać" jednym zdaniem w testamencie, ale da się je legalnie zmniejszyć. Najmocniejszym narzędziem jest polisa na życie z uposażeniem partnera: świadczenie wypłaca się bezpośrednio uposażonemu, poza masą spadkową (art. 831 § 3 KC), a w dominującej linii orzeczniczej nie wlicza się go do podstawy zachowku (kwestia samych składek bywa w doktrynie dyskutowana). To pieniądze, które trafią do partnera niezależnie od rodziny — i z których może on ewentualnie pokryć sam zachowek. Dłuższą strategią bywają też darowizny na rzecz partnera (po 10 latach wypadają z podstawy zachowku, art. 994 KC; reguła ta nie dotyczy darowizn dla dzieci czy rodziców — te dolicza się bez względu na czas).

Ile dokładnie wyniósłby zachowek w Twojej sytuacji, policzysz w kalkulatorze dziedziczenia i zachowku; szerzej o samej instytucji: spadek i zachowek.

Mieszkanie i kredyt pary

Najczęstszy dramat dotyczy dachu nad głową — zwłaszcza gdy nieruchomość jest formalnie tylko jednej osoby. Narzędzi jest kilka, dobiera się je do sytuacji:

• Współwłasność (art. 195 KC) — kupujcie razem, w udziałach. Partner-współwłaściciel nie może być po prostu „wyrzucony".
• Służebność mieszkania (art. 301 KC), ustanowiona aktem notarialnym i wpisana do księgi wieczystej — dożywotnie prawo zamieszkania, skuteczne wobec spadkobierców, a dzięki wpisowi także wobec ewentualnego nabywcy nieruchomości. Nawet jeśli mieszkanie przejmie rodzina, partnera nie da się eksmitować.
• Umowa dożywocia (art. 908 KC) — przeniesienie własności już za życia, poza spadkiem, w zamian za dożywotnie utrzymanie.
• Polisa na życie — może pokryć spłatę kredytu, by partner nie został z ratą sam.

Najem — tu prawo jest po Waszej stronie

Jeśli mieszkanie jest wynajmowane, po śmierci najemcy w stosunek najmu wstępuje m.in. osoba, która pozostawała z nim faktycznie we wspólnym pożyciu (art. 691 KC). Sąd Najwyższy w uchwale z 28 listopada 2012 r. (III CZP 65/12) potwierdził, że dotyczy to także partnerów jednopłciowych stale zamieszkałych z najemcą. Wynajmujący nie może wypowiedzieć umowy tylko z tego powodu.

Adam i Krzysztof

Mieszkanie kupił Adam, jeszcze przed związkiem. Po jego śmierci siostra — jedyna spadkobierczyni — żąda od Krzysztofa natychmiastowej wyprowadzki. Gdyby Adam ustanowił wcześniej służebność mieszkania na rzecz Krzysztofa, ten miałby wpisane do księgi wieczystej, prawnie chronione prawo zostać.

Skaner: co dziś dostałby Twój partner

Zaznacz, co już macie załatwione. Skaner pokaże, na ile Twój partner jest dziś realnie zabezpieczony — i czego brakuje.

Kompletny pakiet — wzór mojej kancelarii

Pojedynczy papier rzadko wystarcza. Dlatego przygotowuję dla par komplet dokumentów dobrany do Waszej sytuacji — wzór wypracowany w praktyce kancelarii.

Dobrze napisany testament i pełnomocnictwo to nie biurokracja „na wszelki wypadek". To dokumenty, które realnie ułatwiają codzienność: wpuszczą partnera na oddział, pozwolą zapłacić wspólny czynsz, gdy jedno z Was trafi do szpitala, i zatrzymają mieszkanie w rodzinie, którą sami wybraliście. Tak wygląda komplet, który składam — w kolejności pilności:

1. Upoważnienie medyczne Dokument prywatny, do zrobienia od ręki. Partner dostaje informację od lekarza i dostęp do dokumentacji. Przykład: Joanna jest pierwszą osobą, z którą rozmawia lekarz Anny — a nie ostatnią.
2. Testament notarialny z zapisem windykacyjnym Zapis windykacyjny (art. 981¹ KC, możliwy tylko w testamencie notarialnym) sprawia, że konkretna rzecz — np. mieszkanie — przechodzi na partnera z chwilą śmierci, bez postępowania działowego i bez zgody pozostałej rodziny (do wpisu w księdze wieczystej potrzebne jest jeszcze poświadczenie dziedziczenia). Przykład: jeśli testament jest ważny, Piotr staje się właścicielem mieszkania z chwilą śmierci Marka. Projekt przygotowuję ja, akt podpisujecie u notariusza.
3. Pełnomocnictwo finansowe + rachunek wspólny Bieżący zarząd pieniędzmi i sprawami urzędowymi, gdy jedno z Was nie może działać. Przykład: Marta opłaca wspólny czynsz, gdy Katarzyna jest trzy miesiące w szpitalu.
4. Zabezpieczenie mieszkania Współwłasność, służebność mieszkania wpisana do KW albo dożywocie — w zależności od stanu prawnego nieruchomości. Przykład: Krzysztof zostaje w mieszkaniu mimo że własność dziedziczy siostra Adama.
5. Polisa z uposażeniem partnera Sprawdzam, czy partner jest wpisany imiennie (nie „małżonek") — co do zasady świadczenie nie wchodzi do spadku (art. 831 KC), a konkretny skutek zależy od treści polisy. Przykład: Barbara dostaje świadczenie po Ewie, zamiast oglądać, jak trafia do byłego męża z nieaktualnej polisy.

Jak wygląda dobrze napisany testament dla pary

Wbrew obiegowej opinii „testament" to nie jedno zdanie. We wzorze, który stosuję, jest m.in.: precyzyjne powołanie partnera do spadku, zapis windykacyjny na kluczowe składniki (mieszkanie, auto, udziały), klauzula o kosztach pochówku, opcjonalnie wykonawca testamentu, a przede wszystkim świadoma analiza zachowku — żeby zapis nie okazał się dla partnera zatrutym prezentem. Każdy element jest po coś; o tym, co w Waszym przypadku jest potrzebne, rozmawiamy na konsultacji.

Ustawa o związkach partnerskich — dlaczego nie warto czekać

„Przecież ma być ustawa o związkach partnerskich, poczekamy" — to najkosztowniejszy błąd, jaki można dziś popełnić.

Stan na czerwiec 2026 r.: Sejm 29 maja 2026 r. uchwalił ustawę o tzw. statusie osoby najbliższej (umowa kohabitacyjna u notariusza, m.in. dostęp do informacji medycznej i prawa majątkowe). Ustawa spotkała się jednak z zapowiedzią weta Prezydenta i na dziś nie obowiązuje. Jej dalszy los — a tym bardziej data wejścia w życie i ostateczny zakres — pozostają niepewne.

Pytania