Jak zabezpieczyć
partnera bez ślubu

Luka, której nie widać, póki nie jest za późno

Możecie być razem dwadzieścia lat, spłacać wspólnie kredyt i mówić o sobie „mąż” albo „żona”. Dla polskiego prawa spadkowego to nie ma znaczenia. Bez ślubu partner nie dziedziczy po Tobie nic z mocy ustawy.

Kodeks cywilny ustala sztywną kolejność dziedziczenia ustawowego (art. 931-940 KC): najpierw dzieci (w miejsce zmarłego dziecka wnuki) razem z małżonkiem, potem małżonek z rodzicami i rodzeństwem, dalej dziadkowie, pasierbowie, a na końcu gmina albo Skarb Państwa. Partnera (w tym partnera tej samej płci) nie ma na tej liście w ogóle.

W praktyce oznacza to scenariusz, który widuję w kancelarii zbyt często: po nagłej śmierci jednej osoby cały majątek formalnie zapisany na nią (mieszkanie, oszczędności, samochód) przechodzi na jej rodzinę biologiczną. Często na rodziców albo rodzeństwo, z którymi zmarły nie miał kontaktu od lat. Druga połowa związku zostaje z niczym i bez prawa głosu.

Tę lukę da się jednak domknąć, i to bez czekania na jakąkolwiek ustawę. Polskie prawo cywilne daje narzędzia, które działają niezależnie od płci i stanu cywilnego. Trzeba je jednak dobrać do Waszej sytuacji i złożyć w całość. Po kolei.

Dlaczego lekarz nic nie powie partnerowi

Najboleśniejsza luka ujawnia się nie po śmierci, lecz w szpitalu. Gdy partner trafia nieprzytomny na SOR, druga osoba zwykle słyszy: „nie udzielamy informacji, bo nie jest pan/pani rodziną”. Formalnie szpital nie ma do tego prawa, bo przy nieprzytomnym pacjencie lekarz informuje osobę bliską, a nią jest też osoba pozostająca we wspólnym pożyciu (art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Tyle że na SOR nikt nie sprawdzi, że żyjecie razem, więc bez dokumentu łatwo usłyszeć odmowę.

Informację o stanie zdrowia i dostęp do dokumentacji medycznej reguluje ustawa o prawach pacjenta (art. 9 i 26), a placówki w praktyce bywają ostrożne i żądają wyraźnego upoważnienia. Czy partner usłyszy cokolwiek w nagłym wypadku, zależy od dokumentów przygotowanych wcześniej.

Anna i Joanna

Anna trafia nieprzytomna po wypadku. Joanna, z którą żyje od ośmiu lat, przybiega do szpitala i nie dowiaduje się niczego. W tym samym czasie lekarz dzwoni do matki Anny, mieszkającej 400 km dalej, i to z nią omawia leczenie. Gdyby Anna miała wcześniej złożone upoważnienie, lekarz w pierwszej kolejności rozmawiałby z Joanną.

Konto, które zamarza w dniu śmierci

Tu czeka pułapka, w którą wpada wiele par. „Dałem partnerowi pełnomocnictwo do konta, więc ma dostęp”. To prawda tylko za życia. Pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawcy (art. 101 § 2 KC). W dniu śmierci bank blokuje karty i pełnomocnictwa, więc partner nie wypłaci z konta ani złotówki. Odzyska najwyżej to, co sam wyłożył na pogrzeb (art. 55 Prawa bankowego).

„To zrobię dyspozycję na wypadek śmierci”. Też nie zadziała: bankową dyspozycję wkładem na wypadek śmierci (art. 56 Prawa bankowego) można złożyć tylko na rzecz najbliższej rodziny, a partnera nie ma na tej liście.

Nawet rachunek wspólny (art. 51 Prawa bankowego), który za życia daje obojgu dostęp do pieniędzy, nie rozwiązuje wszystkiego. Udział zmarłego współposiadacza wchodzi do spadku, a część banków go blokuje. Co stanie się z pieniędzmi, zależy od umowy z bankiem.

Testament: notarialny czy własnoręczny

Skoro ustawa partnera pomija, podstawą zabezpieczenia jest testament. Ważny jest zarówno własnoręczny (art. 949 KC), jak i notarialny (art. 950 KC), ale dla pary liczy się nie tylko ważność.

Gdy majątek trafia do partnera z pominięciem rodziny, to właśnie rodzina ma motyw, by testament podważać: zarzuca nieczytelność pisma, wątpliwą datę czy „stan psychiczny” zmarłego. Którą formę wybrać, zależy od tego, co testament przekazuje i kto w rodzinie traci najwięcej.

Więcej o formach testamentu i błędach, które go unieważniają: jak napisać testament.

Zachowek: jak rodzina podważa zapis

Nawet idealny testament na partnera nie wyłącza jednego ryzyka: zachowku. Dzieci, małżonek i rodzice spadkodawcy, pominięci w testamencie, mogą żądać od partnera-spadkobiercy wypłaty (art. 991 KC). Co do zasady chodzi o połowę tego, co przypadłoby im z ustawy, a partner płaci w gotówce, często ze sprzedaży tego, co właśnie odziedziczył.

Tego ryzyka nie da się „zaklepać” jednym zdaniem w testamencie, ale da się je legalnie zmniejszyć. Polisa z uposażeniem partnera (art. 831 § 3 KC), darowizny za życia (art. 994 KC) i zapis windykacyjny działają jednak różnie, zależnie od tego, kto jest spadkobiercą, kto ma prawo do zachowku i kiedy przekazano majątek. Źle dobrane narzędzie nie zmniejszy zachowku ani o złotówkę.

Ile dokładnie wyniósłby zachowek w Twojej sytuacji, policzysz w kalkulatorze dziedziczenia i zachowku. Szerzej o samej instytucji: spadek i zachowek.

Mieszkanie i kredyt pary

Najczęstszy dramat dotyczy dachu nad głową, zwłaszcza gdy nieruchomość jest formalnie tylko jednej osoby. Po jej śmierci mieszkanie przechodzi na spadkobierców, a partner może usłyszeć żądanie wyprowadzki.

Prawo zna kilka sposobów, żeby partner mógł zostać: współwłasność (art. 195 KC), służebność mieszkania (art. 301 KC), umowę dożywocia (art. 908 KC), a przy kredycie także polisę na życie. Każdy działa inaczej wobec rodziny, banku i ewentualnego nabywcy, a który pasuje, zależy od tego, czyje jest mieszkanie, kto spłaca kredyt i kto w rodzinie ma prawo do zachowku.

Przy najmie prawo jest po Waszej stronie

Jeśli mieszkanie jest wynajmowane, po śmierci najemcy w stosunek najmu wstępuje m.in. osoba, która pozostawała z nim faktycznie we wspólnym pożyciu (art. 691 KC). Sąd Najwyższy w uchwale z 28 listopada 2012 r. (III CZP 65/12) potwierdził, że dotyczy to także partnerów jednopłciowych stale zamieszkałych z najemcą. Wynajmujący nie może wypowiedzieć umowy tylko z tego powodu.

Adam i Krzysztof

Mieszkanie kupił Adam, jeszcze przed związkiem. Po jego śmierci siostra, jedyna spadkobierczyni, żąda od Krzysztofa natychmiastowej wyprowadzki. Gdyby Adam ustanowił wcześniej służebność mieszkania na rzecz Krzysztofa, ten miałby wpisane do księgi wieczystej, prawnie chronione prawo zostać.

Skaner: co dziś dostałby Twój partner

Zaznacz, co już macie załatwione. Skaner pokaże, na ile Twój partner jest dziś faktycznie zabezpieczony i czego brakuje.

Kompletny pakiet według wzoru mojej kancelarii

Pojedynczy papier rzadko wystarcza. Dlatego przygotowuję dla par komplet dokumentów dobrany do Waszej sytuacji. Opieram się na wzorze wypracowanym w praktyce kancelarii.

Dobrze napisany testament i pełnomocnictwo to nie biurokracja „na wszelki wypadek”. To dokumenty, które ułatwiają codzienność: wpuszczą partnera na oddział, pozwolą zapłacić wspólny czynsz, gdy jedno z Was trafi do szpitala, i zatrzymają mieszkanie w rodzinie, którą sami wybraliście. Komplet ma pięć elementów, a ich kolejność i forma zależą od Waszej sytuacji:

1. Upoważnienie medyczneW praktyce decyduje o tym, czy lekarz porozmawia z partnerem, gdy Ty nie możesz.
2. Testament notarialny z zapisem windykacyjnymZapis windykacyjny (art. 981¹ KC) przenosi konkretną rzecz, na przykład mieszkanie, na partnera z chwilą śmierci, bez postępowania działowego. Jego skutek zależy od tego, co i jak zapisano.
3. Pełnomocnictwo finansowe i rachunek wspólnyBieżący zarząd pieniędzmi i sprawami urzędowymi, gdy jedno z Was nie może działać. Pełnomocnictwo wygasa jednak ze śmiercią.
4. Zabezpieczenie mieszkaniaWspółwłasność, służebność mieszkania wpisana do KW albo dożywocie, zależnie od stanu prawnego nieruchomości.
5. Polisa z uposażeniem partneraCo do zasady świadczenie nie wchodzi do spadku (art. 831 KC), a konkretny skutek zależy od treści polisy.

Testament dla pary

Wbrew obiegowej opinii „testament” to nie jedno zdanie. Musi zgrać powołanie partnera do spadku, zapisy na konkretne składniki majątku i zachowek rodziny, żeby zapis nie okazał się dla partnera zatrutym prezentem. O tym, co w Waszym przypadku jest potrzebne, rozmawiamy na konsultacji.

Dlaczego nie czekać na ustawę o związkach partnerskich

„Przecież ma być ustawa o związkach partnerskich, poczekamy”. To najkosztowniejszy błąd, jaki można dziś popełnić.

Stan na 26 września 2026 r.: Sejm 29 maja 2026 r. uchwalił ustawę o tzw. statusie osoby najbliższej (umowa kohabitacyjna u notariusza, m.in. dostęp do informacji medycznej i prawa majątkowe). Prezydent zawetował ją 17 lipca 2026 r., a 17 września 2026 r. Sejm nie odrzucił weta (232 głosy za ponownym uchwaleniem przy wymaganych 259), więc ustawa nie wejdzie w życie. Nowe przepisy wymagałyby nowego projektu i całej procedury od początku.

Pytania