Małżeństwo zawarte w UE. Transkrypcja w polskim USC po wyroku TSUE i NSA

Wyrokiem Wielkiej Izby z 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 (Cupriak-Trojan i Trojan v Wojewoda Mazowiecki) TSUE orzekł, że art. 20 i 21 ust. 1 TFUE w związku z art. 7 i 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE sprzeciwiają się przepisom państwa członkowskiego, które uniemożliwiają uznanie małżeństwa zawartego legalnie przez dwóch obywateli tego państwa tej samej płci w innym państwie UE, a także nie pozwalają na transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa, gdy jest to jedyny sposób na uznanie tego małżeństwa w obrocie krajowym.

Tak. Wyrok TSUE wiąże wszystkie organy państw członkowskich, w tym kierowników USC. Wyrok NSA II OSK 216/21 z 20 marca 2026 r. zastosował tezy TSUE w polskim porządku i zobowiązał kierownika USC do dokonania transkrypcji w terminie 30 dni od zwrotu akt. Każdy kolejny wniosek powinien być rozpoznawany pozytywnie.

Wniosek składa się do dowolnie wybranego kierownika USC w Polsce na podstawie art. 104 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Załączamy oryginał zagranicznego aktu małżeństwa z tłumaczeniem przysięgłym i ewentualnym apostille. Opłata 50 zł. Kierownik USC powinien załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, w sprawach wymagających postępowania wyjaśniającego do miesiąca.

Po decyzji odmownej przysługuje odwołanie do właściwego Wojewody w terminie 14 dni. Na decyzję Wojewody przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia, wpis stały 100 zł w sprawach z zakresu aktów stanu cywilnego (§ 2 ust. 3 pkt 9 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r.). Po wyroku NSA II OSK 216/21 decyzje odmowne nie mają już merytorycznego oparcia. W razie bezczynności USC przysługuje ponaglenie, a następnie skarga na bezczynność.

Transkrypcja nie zmienia polskiego prawa rodzinnego. Polskie prawo nadal nie przewiduje zawierania małżeństw jednopłciowych w kraju. Transkrypcja wpisuje zagraniczny akt do polskich ksiąg, co potwierdza istnienie tego małżeństwa w obrocie prawnym dla potrzeb administracyjnych i ułatwia realizację prawa do swobody przemieszczania się w UE. Skutki cywilnoprawne w Polsce, na przykład w sprawach spadkowych czy nazwiska, wymagają indywidualnej oceny.

Z mocy ustawy, nie. Polskie dziedziczenie ustawowe (art. 931 i nast. KC) nie obejmuje partnerów ani partnerek w związkach jednopłciowych nieuznanych w Polsce. Bez testamentu majątek przechodzi na rodziców, rodzeństwo, dalszych krewnych. Skutecznym rozwiązaniem jest testament, ewentualnie testament notarialny z zapisem windykacyjnym. Warto dodać pełnomocnictwa medyczne i finansowe oraz polisę życiową z imiennym uposażonym.

Dopóki w Polsce nie obowiązuje ustawa o związkach partnerskich (Sejm i Senat uchwaliły ją w 2026 r., ale Prezydent zawetował ustawę 17 lipca 2026 r.), partnerzy zabezpieczają się indywidualnie. Podstawowe instrumenty to: testament zwykły albo notarialny z zapisem windykacyjnym, pełnomocnictwo notarialne do decyzji medycznych i finansowych, oświadczenie o osobie najbliższej do celów medycznych, umowa dożywocia w sprawach mieszkaniowych, polisa na życie z imiennym uposażonym. Każdy z tych instrumentów ma ograniczenia, dlatego buduje się z nich pakiet dopasowany do konkretnej sytuacji.

W braku ustawy o uzgodnieniu płci postępowanie prowadzi się na podstawie art. 189 KPC, jako powództwo o ustalenie. Pozwanymi są rodzice osoby zainteresowanej, jeśli żyją, w pozostałych przypadkach prokurator. Wymaga się dokumentacji medycznej i często opinii biegłych. Po prawomocnym wyroku sąd nakazuje USC sporządzenie wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia, co umożliwia wymianę dowodu osobistego i paszportu. Cała procedura trwa zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy.

Orientacja seksualna i tożsamość płciowa nie są wprost wymienione w katalogu znamion art. 256 i 257 KK. Ścieżki realnej ochrony są inne: prywatny akt oskarżenia z art. 212 KK (zniesławienie) lub art. 216 KK (znieważenie), postępowanie publicznoskargowe w sprawach uporczywego nękania (art. 190a KK) oraz powództwo cywilne o ochronę dóbr osobistych z art. 24 KC z roszczeniem o zadośćuczynienie. W stosunkach pracy dochodzi art. 18(3a-3e) KP i ustawa antydyskryminacyjna z 3 grudnia 2010 r.

Polskie prawo nie przewiduje wspólnej adopcji przez pary jednopłciowe ani przysposobienia pasierba w związku jednopłciowym. Możliwa jest adopcja jednoosobowa przez osobę, która spełnia wymogi ustawowe, ale wówczas drugi z partnerów nie ma statusu prawnego rodzica. Realnie zabezpiecza się rzeczywistą pieczę przez pełnomocnictwa, oświadczenia do szkoły i placówek medycznych, testament i wyznaczenie opiekuna w testamencie (art. 149 KRO). Każdy pakiet układam pod konkretną rodzinę.

Nie. Art. 18(3a-3e) Kodeksu pracy wyraźnie zakazuje dyskryminacji w zatrudnieniu, w tym ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. Ustawa z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania rozszerza tę ochronę. Przy podejrzeniu dyskryminacji ciężar dowodu w istotnym zakresie spoczywa na pracodawcy. W razie zwolnienia można domagać się odszkodowania, przywrócenia do pracy, a w sprawach naruszenia dóbr osobistych zadośćuczynienia.

Tak. Kancelaria ma siedzibę we Wrocławiu, ale prowadzi sprawy LGBT+ przed sądami administracyjnymi i powszechnymi w całej Polsce. Większość komunikacji odbywa się zdalnie, przez telefon, mail i wideokonferencję. Konsultacja online przez Google Meet albo MS Teams ma identyczną wartość prawną i merytoryczną jak spotkanie w biurze. Pisma składamy elektronicznie przez ePUAP, Portal Informacyjny albo dedykowane platformy USC. Na rozprawy dojeżdżamy do sądu właściwego miejscowo.

Sejm i Senat uchwaliły w 2026 r. ustawę o statusie osoby najbliższej i umowie o wspólnym pożyciu wraz z ustawą wprowadzającą, która zmieniała 238 innych ustaw. Prezydent zawetował obie ustawy 17 lipca 2026 r. Weto oznacza, że przepisy nie wejdą w życie, chyba że Sejm odrzuci je większością 3/5 głosów, a takiej większości obecnie w Sejmie nie ma. Prezydent zadeklarował otwartość na węższą ustawę o osobie najbliższej, bez rejestracji związku w urzędzie stanu cywilnego, ale to na razie deklaracja, nie projekt. W praktyce (stan na 18 lipca 2026 r.): jedyną realną drogą zabezpieczenia partnera i partnerki pozostają instrumenty indywidualne opisane na tej stronie, czyli testament, pełnomocnictwa, upoważnienia medyczne i umowy majątkowe. Pakiet buduję niezależnie od losów ustawy, a jeśli przepisy kiedyś wejdą w życie, pakiet się aktualizuje, nie przepada.

Tak. Kancelaria prowadzi sprawy klientów z Ukrainy mieszkających w Polsce, w tym w obszarze legalizacji pobytu (karta CUKR), spraw rodzinnych i konsultacji w zakresie ochrony międzynarodowej dla osób, które doświadczyły prześladowań ze względu na orientację seksualną lub tożsamość płciową. Konsultacje są prowadzone w języku polskim i angielskim. Szczegóły w zakresie legalizacji pobytu znajdziesz na podstronie Pomoc prawna dla obywateli Ukrainy.