Przedawnienie zachowku: od kiedy biegnie termin

Przedawnienie zachowku: pięć lat i dwa zegary

Kodeks przewiduje dwa terminy, oba pięcioletnie, ale liczone od różnych zdarzeń: wobec spadkobiercy od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanego od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy (art. 1007 KC).

Gdy testamentu nie było, przepis milczy. Wtedy Sąd Najwyższy stosuje drugi z tych terminów przez analogię, więc pięć lat biegnie od śmierci (V CSK 283/10, III CSKP 107/21).

Obie daty wpiszesz w kalkulatorze zachowku. Pokaże bezpieczny termin, a prawdziwą sprawę sprawdzam na dokumentach.

Ogłoszenie testamentu, o którym nie wiedziałeś

Testament otwiera i ogłasza sąd albo notariusz. O terminie nikogo się nie zawiadamia, a zawiadomienie po fakcie przychodzi „w miarę możności” (art. 649 i 652 KPC). Pięć lat mogło więc ruszyć bez Twojej wiedzy. Co wtedy, Sąd Najwyższy ocenia na dwa sposoby:

Która linia zadziała w Twojej sprawie, zależy od tego, dlaczego pozew nie wpłynął wcześniej. Pogląd, że początek terminu trzeba ustalać z uwzględnieniem słusznego interesu uprawnionego, sam Sąd Najwyższy nazwał w 2011 r. jednostkowym (V CSK 283/10).

Co przerywa termin, a co nie

Ten sam upływ lat oznacza raz sprawę przegraną, raz otwartą. Zależy to od kilku rzeczy naraz:

1. Wezwanie do zapłatyOd wezwania do zapłaty biegną odsetki za opóźnienie, a sąd ocenia postawę stron przy kosztach procesu. Samo wezwanie nie przerywa jednak biegu przedawnienia.
2. Sprawa spadkowaWniosek uprawnionego o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy przerywa bieg terminu wobec spadkobiercy ustawowego (III CZP 53/13). Czy przerwała go Twoja sprawa spadkowa, zależy od tego, kto złożył wniosek i czego żądał.
3. Uznanie roszczeniaUznaniem roszczenia może być zgoda na kwotę, prośba o raty albo podpisana ugoda. Uznanie przerywa bieg przedawnienia i od tej chwili liczy się on na nowo (art. 123 § 1 pkt 2 i 124 § 1 KC).
4. Mediacja i próba ugodowaMediacja i zawezwanie do próby ugodowej tylko zawieszają bieg terminu na czas postępowania (art. 121 pkt 5 i 6 KC). Potem termin biegnie dalej, a nie od nowa.
5. Koniec terminuKoniec terminu nie zawsze wypada w rocznicę (art. 118 zdanie drugie KC), a o tym, kiedy mija w Twojej sprawie, decydują też przerwanie i zawieszenie biegu oraz przepisy przejściowe z 2018 r.

Zachowek po terminie: zarzut przedawnienia

Przedawnione roszczenie nie znika, ale druga strona może uchylić się od zapłaty. W sporze między krewnymi sąd nie uwzględni przedawnienia sam z siebie (art. 117 § 2 KC).

Zarzut przedawnienia da się podważyć jako nadużycie prawa (art. 5 KC), ale udaje się to wyjątkowo. W październiku 2026 r. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi żony spadkodawcy, bo opóźnienia nie spowodowała pozwana (I CSK 1769/25). W tej samej sprawie sąd okręgowy nie uwzględnił zarzutu wobec młodszej córki, bo bieg terminu przerwało uznanie ze strony pozwanej.

Przy spadkach sprzed lat liczy się jeszcze data graniczna. Do 22 października 2011 r. termin wynosił trzy lata. Dłuższy, pięcioletni, objął tylko te roszczenia, które 23 października 2011 r. nie były jeszcze przedawnione (art. 8 ustawy z 18 marca 2011 r.).

Jeśli to od Ciebie ktoś żąda zachowku, zacznij od poradnika o wezwaniu do zapłaty zachowku. O dacie ogłoszenia piszę w poradniku ogłoszenie testamentu, a o darowiznach w poradniku zachowek od darowizny.

Pytania