Zachowek od darowizny: kiedy 10 lat nie chroni

Zachowek od darowizny: reguła i jeden limit

Podstawą obliczenia zachowku nie jest to, co zostało w dniu śmierci, tylko substrat zachowku: czysta wartość spadku powiększona o darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę (art. 993 KC).

Darowiznę przekazaną dziecku albo małżonkowi dolicza się bez względu na to, ile lat temu ją zrobiono, a limit dziesięciu lat chroni tylko darowizny dla osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 KC).

Kalkulator zachowku pokaże rząd wielkości kwoty. Nie rozstrzygnie, czy dana darowizna w ogóle się dolicza ani w jakim stanie liczyć mieszkanie.

Darowizna a zachowek: kogo chroni 10 lat

O tym, czy dziesięć lat chroni darowiznę, nie decyduje samo pokrewieństwo. Liczy się, czy w chwili śmierci darczyńcy obdarowany jest jego spadkobiercą albo uprawnionym do zachowku. Potwierdza to uchwała Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2024 r. (III CZP 3/24). Te same lata działają więc różnie:

Między tymi biegunami są sprawy, w których obdarowany zmarł przed darczyńcą, odrzucił spadek albo zrzekł się dziedziczenia. W jednej z nich syn obdarowany w 1996 r. zmarł cztery lata przed ojcem. Sąd okręgowy uznał, że po dziesięciu latach darowizna wypada z rachunku. Sąd apelacyjny zasądził 150 700 zł od spadkobierców syna, a Sąd Najwyższy to utrzymał (I CSK 381/17).

Od czego zależy, czy darowizna się liczy

Umowy darowizny spisane tego samego dnia potrafią dać różny wynik. Decyduje kilka rzeczy naraz:

1. Kto dostał darowiznęDarowizna dla spadkobiercy albo uprawnionego do zachowku liczy się bez limitu lat. Synowa, zięć, znajomy albo wnuk, którego rodzic żyje i dziedziczy, po dziesięciu latach są poza rachunkiem (art. 994 § 1 KC).
2. Czy to była darowiznaUmowa dożywocia, zawarta w zamian za utrzymanie i opiekę, to umowa odpłatna, więc co do zasady nie dolicza się jej jak darowizny (art. 908 i 993 KC). Druga strona może jednak twierdzić, że była pozorna i ukrywała darowiznę (art. 83 § 1 KC).
3. Gospodarstwo rolneGospodarstwa przekazanego następcy umową z ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych nie uwzględnia się przy zachowku (III CZP 29/12). Zwykła darowizna gospodarstwa liczy się jak każda inna (I CSK 252/13).
4. Daty w rodzinieDziecku i wnukowi nie dolicza się darowizn zrobionych, zanim spadkodawca miał dzieci, chyba że na mniej niż 300 dni przed urodzeniem dziecka. Małżonkowi nie dolicza się darowizn sprzed ślubu (art. 994 § 2 i 3 KC).
5. WycenaWartość darowizny liczy się według stanu z chwili jej dokonania, a cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 KC). Bez dowodów stanu z dnia darowizny biegły wyceni jednak mieszkanie tak, jak wygląda dziś, razem z Twoim remontem.
6. Co sam dostałeśNa zachowek zalicza się to, co uprawniony sam dostał od spadkodawcy (art. 996 i 997 KC). Twoja własna darowizna zmniejsza Twój zachowek, czasem do zera.

Kto płaci zachowek od darowizny i kiedy

Najpierw odpowiada spadkobierca (art. 991 § 2 KC), a obdarowany dopiero po nim i tylko w granicach wzbogacenia (art. 1000 § 1 KC).

Obdarowany może się zwolnić, wydając przedmiot darowizny (art. 1000 § 3 KC). Przy kilku darowiznach najpierw odpowiada ten, kto dostał później. Wcześniej obdarowany płaci dopiero wtedy, gdy od późniejszego nie da się uzyskać uzupełnienia (art. 1001 § 1 KC).

Dopóki darczyńca żyje, roszczenia o zachowek nie ma. Powstaje z jego śmiercią, a na pozew przeciwko obdarowanemu jest pięć lat od tego dnia (art. 1007 § 2 KC).

Jeśli dopiero planujesz przekazanie majątku, forma ma znaczenie: darowizna, umowa dożywocia i zrzeczenie się zachowku inaczej rozkładają rachunek między dzieci. O terminach piszę w poradniku przedawnienie zachowku, a o obronie przed żądaniem w poradniku wezwanie do zapłaty zachowku.

Pytania