Lex Kamilek: standardy ochrony małoletnich

Kogo obowiązuje Lex Kamilek

Lex Kamilek to ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niektórych innych ustaw. Jej przepisy o standardach ochrony małoletnich obowiązują od 15 lutego 2024 r., a na wprowadzenie standardów placówki miały czas do 15 sierpnia 2024 r. (art. 10 i 12 tej ustawy).

Obowiązek ma organ zarządzający szkołą, przedszkolem i inną jednostką systemu oświaty, a także placówką opiekuńczą, wychowawczą, resocjalizacyjną, religijną, artystyczną, medyczną, rekreacyjną, sportową lub związaną z rozwijaniem zainteresowań, w której przebywają dzieci, oraz organizator takiej działalności (art. 22b ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich). Forma prawna i źródło finansowania nie mają znaczenia, szkoła niepubliczna ma te same obowiązki co publiczna. Osobny, węższy katalog dotyczy hoteli, usług turystycznych i miejsc zakwaterowania zbiorowego (art. 22c ust. 3).

Co muszą zawierać standardy

Standardy określają w szczególności zasady bezpiecznych relacji personelu z małoletnimi, procedurę interwencji przy podejrzeniu krzywdzenia, osoby odpowiedzialne za zawiadomienia, zasady przeglądu standardów, przygotowanie personelu, sposób ich udostępniania, przyjmowanie zgłoszeń i dokumentowanie incydentów (art. 22c ust. 1). W placówkach dochodzą relacje między dziećmi, korzystanie z urządzeń z dostępem do internetu, ochrona przed szkodliwymi treściami i plan wsparcia dziecka (art. 22c ust. 2). Standardy mają uwzględniać dzieci niepełnosprawne i ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (art. 22c ust. 4).

Dokument publikuje się na stronie internetowej i wywiesza w widocznym miejscu w lokalu, w wersji zupełnej i skróconej dla małoletnich (art. 22c ust. 7). Co najmniej raz na dwa lata standardy trzeba ocenić, a wnioski udokumentować na piśmie (art. 22c ust. 6). Placówka, która przyjęła standardy w sierpniu 2024 r., pierwszą ocenę powinna mieć za sobą.

Rejestr i KRK: kogo trzeba sprawdzić

Przed zatrudnieniem albo dopuszczeniem osoby do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, sportem czy opieką nad dziećmi pracodawca lub organizator sprawdza ją w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, w bazie z dostępem ograniczonym i w rejestrze Państwowej Komisji (art. 21 ust. 1 i 2). Od 15 lutego 2024 r. ta osoba przedkłada też informację z Krajowego Rejestru Karnego co do przestępstw z rozdziałów XIX i XXV Kodeksu karnego, z art. 189a i 207 Kodeksu karnego oraz z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (art. 21 ust. 3). Cudzoziemiec dokłada informację z rejestru karnego państwa obywatelstwa i oświadczenie o państwach, w których mieszkał w ostatnich 20 latach (art. 21 ust. 4 i 5).

Ustawa nie wylicza grup osób. Mówi o stosunku pracy albo o dopuszczeniu do innej działalności, więc to, czy weryfikacji podlega wolontariusz, praktykant, trener na zleceniu albo rodzic jadący na wycieczkę, rozstrzyga się przy konkretnej placówce. Wyjątek z art. 21 ust. 10 obejmuje członka rodziny dziecka albo osobę znaną osobiście rodzicowi, ale tylko wtedy, gdy do opieki dopuszcza ją sam rodzic albo przedstawiciel ustawowy.

Kto kontroluje i co grozi

Kontrolę prowadzą wójt, burmistrz albo prezydent miasta, starosta i marszałek województwa (art. 22x ust. 1), w szkołach także organ prowadzący i kurator oświaty (art. 22x ust. 3). Sprawdzanie pracowników w rejestrach kontroluje też Państwowa Inspekcja Pracy (art. 22y), a w zakresie swojej właściwości Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 22z). Po stwierdzeniu naruszenia kontrolujący niezwłocznie powiadamia Policję lub prokuratora (art. 22x ust. 6).

Kara grozi osobie, która była obowiązana wprowadzić standardy albo dopuściła kogoś do pracy z dziećmi. Ostatni z tych czynów jest przestępstwem, pozostałe to wykroczenia. Ta sama kara co za dopuszczenie bez sprawdzenia grozi osobie, która nie przedkłada informacji z KRK albo wymaganych oświadczeń (art. 23 ust. 3).

Nowelizacja z 2025 r. i weto

5 sierpnia 2025 r. Sejm uchwalił nowelizację, która miała m.in. pozwolić uczelniom przyjmować oświadczenia zamiast informacji z KRK, zwolnić z weryfikacji osoby działające w bezpośredniej obecności opiekuna i przenosić informację o wcześniejszej weryfikacji między organizatorami. Prezydent Karol Nawrocki 29 sierpnia 2025 r. przekazał ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia, powołując się na stanowisko Rzecznika Praw Dziecka (druk nr 1648). Sejm ustawy ponownie nie uchwalił, więc obowiązują przepisy z Lex Kamilek.

W 2026 r. ustawę zmieniono dwa razy, ale żadna z tych zmian nie dotyczy standardów ani weryfikacji personelu w szkołach i placówkach. Stan na 6 października 2026 r.

Pytania