Poradniki procesowe · nr 22 · Wrocław, wrzesień 2026
Alimenty na rodzica i kiedy możesz odmówić
Ojciec, który zniknął, gdy byłeś dzieckiem, teraz pozywa Cię o alimenty. Albo mama trafia do DPS, a MOPS wskazuje dzieci jako zobowiązane. Niżej: kiedy dorosłe dziecko ma obowiązek, kiedy może odmówić na podstawie art. 144¹ KRO, co zrobić z pozwem i wnioskiem o zabezpieczenie i jak wyrok pomaga przy opłacie za DPS.
Kiedy dziecko musi płacić
Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 KRO). Działa w obie strony: rodzice wobec dzieci i dorosłe dzieci wobec rodziców. Rodzic może jednak żądać alimentów od dorosłego dziecka tylko wtedy, gdy jest w niedostatku (art. 133 § 2 KRO).
| Pytanie | Odpowiedź z ustawy | Przepis |
|---|---|---|
| Kto płaci pierwszy | zstępni przed wstępnymi, bliżsi stopniem przed dalszymi, czyli dzieci przed wnukami | art. 129 § 1 KRO |
| Kiedy płacą wnuki | gdy dzieci nie ma albo nie są w stanie płacić | art. 132 KRO |
| Jak dzieli się rodzeństwo | według możliwości zarobkowych i majątkowych każdego | art. 129 § 2 KRO |
| Kiedy rodzic może żądać | tylko w niedostatku | art. 133 § 2 KRO |
| Ile | według usprawiedliwionych potrzeb rodzica i możliwości dziecka | art. 135 § 1 KRO |
| Kiedy można odmówić | gdy żądanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego | art. 144¹ KRO |
Obowiązek dziecka wobec rodzica nie jest bezwarunkowy. Zależy od niedostatku rodzica, od możliwości dziecka i od tego, czy żądanie nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Te same okoliczności z historii rodziny liczą się przy zwolnieniu z opłaty za DPS.
Kiedy możesz odmówić
Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 144¹ KRO). Wyjątek dotyczy tylko obowiązku rodziców wobec małoletnich dzieci, a nie obowiązku dziecka wobec rodzica.
| Sytuacja | Czym to udowodnić | Uwagi |
|---|---|---|
| Rodzic porzucił rodzinę i nie utrzymywał kontaktu | zeznania świadków, korespondencja, dokumenty szkolne, wyrok rozwodowy | liczy się, jak długo i z czyjej winy |
| Rodzic nie płacił alimentów na dziecko | wyrok alimentacyjny, zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji, decyzje funduszu alimentacyjnego | dokumenty urzędowe mają największą wagę |
| Przemoc, alkohol, zaniedbanie w dzieciństwie | Niebieska Karta, wyrok karny, dokumentacja medyczna, akta sądu opiekuńczego | wyrok skazujący może dać też pełne zwolnienie z opłaty za DPS |
| Rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej | prawomocne postanowienie sądu | przy DPS to podstawa obowiązkowego zwolnienia z art. 64a |
Sąd Najwyższy dopuścił oddalenie powództwa z powodu zasad współżycia społecznego już w wytycznych z 1987 r., także „przy alimentowaniu rodziców przez ich dzieci” (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, teza VIII). Przykład z Wrocławia: 71-letni ojciec po udarze pozwał o alimenty dzieci z dwóch związków. Sąd Okręgowy utrzymał oddalenie pozwu, bo ojciec nadużywał władzy rodzicielskiej. Wyroku skazującego za znęcanie się ani orzeczeń sądu opiekuńczego nie było, ale sąd wskazał, że nie sposób pominąć „spójnych, konsekwentnych i wzajemnie się uzupełniających zeznań pozwanych oraz świadków” (wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 15 marca 2017 r., XIII Ca 560/16).
Na co uważać
Sąd ocenia zasady współżycia społecznego w konkretnej sprawie. Samo stwierdzenie, że kontakt się urwał, nie wystarczy. Trzeba pokazać, kto go zerwał, co działo się przez lata i jak rodzic wywiązywał się ze swoich obowiązków.
Wyrok oddalający pozew o alimenty na rodzica jest też tarczą przy opłacie za DPS: to ustawowa podstawa zwolnienia z art. 64 pkt 6.
r.pr. Bartosz Stasik
Gdy przychodzi pozew o alimenty
- Sprawdź sąd i terminyRodzic może pozwać Cię w sądzie rejonowym właściwym dla swojego miejsca zamieszkania (art. 32 i art. 17 pkt 4 KPC). Jeśli sąd zobowiąże Cię do odpowiedzi na pozew, wyznaczy termin w zarządzeniu, więc przeczytaj je od razu po odbiorze.
- Odpowiedz na wniosek o zabezpieczenieSąd może nakazać płacenie alimentów na czas procesu już na podstawie uprawdopodobnienia roszczenia (art. 753 § 1 KPC). Jeśli nie odpowiesz, możesz płacić miesiącami, zanim sąd w ogóle oceni Twoje argumenty.
- Zbierz dowody z lat dzieciństwaAkta dawnych spraw rodzinnych i karnych, zaświadczenia komornika, dokumenty ze szkoły, świadkowie. To one przesądzają o zarzucie z art. 144¹ KRO.
- Policz możliwości swoje i rodzeństwaObowiązek dzieli się według możliwości każdego z rodzeństwa (art. 129 § 2 KRO). Zakres zależy też od realnych potrzeb rodzica (art. 135 § 1 KRO), a świadczenia z pomocy społecznej podlegające zwrotowi nie zmniejszają alimentów (art. 135 § 3 pkt 1 KRO).
- KosztyRodzic dochodzący alimentów nie płaci kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Przegrywający zwraca przeciwnikowi koszty procesu (art. 98 § 1 KPC).
Ciężar dowodu spoczywa na dziecku. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim utrzymał alimenty dla matki, która od lat leczyła się psychiatrycznie, bo syn „nie udowodnił, by wniesione powództwo było właśnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego” (wyrok z 30 marca 2015 r., II Ca 174/15). Sąd odrzucił też argument, że skoro matka korzysta z pomocy społecznej, syn nie musi jej pomagać.
Alimenty na rodzica a opłata za DPS
Gdy rodzic trafia do domu pomocy społecznej, zamiast pozwu o alimenty zwykle przychodzi pismo z MOPS w sprawie opłaty za pobyt. To inna droga, bo opłatę ustala gmina umową albo decyzją, a nie sąd cywilny. Oba spory łączy jednak ta sama historia rodzinna.
| Rozstrzygnięcie | Skutek przy opłacie za DPS | Przepis |
|---|---|---|
| Sąd oddalił pozew rodzica o alimenty | podstawa do zwolnienia z opłaty za DPS | art. 64 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej |
| Rodzic rażąco naruszał obowiązki wobec Ciebie | podstawa do zwolnienia na wniosek, z dokumentami | art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej |
| Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej albo skazany za umyślne przestępstwo na Twoją szkodę | zwolnienie obowiązkowe i całkowite | art. 64a ustawy o pomocy społecznej |
Jak złożyć wniosek i co do niego dołączyć, opisuję w poradniku o zwolnieniu z opłaty za DPS. Zasady opłat i kalkulator są na stronie o opłatach za DPS.
Pułapki w sprawie o alimenty na rodzica
- Ugoda bez sprawdzenia zarzutówUgoda ustala obowiązek, a zmiany można potem żądać tylko przy zmianie stosunków (art. 138 KRO). Dlatego przed ugodą sprawdź, czy masz podstawy do zarzutu z art. 144¹ KRO.
- Milczenie w sprawieBrak odpowiedzi na pozew i brak dowodów sprawiają, że sąd rozstrzyga na podstawie twierdzeń rodzica.
- Liczenie tylko na własną pensjęSąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe, więc liczy się też to, ile mógłbyś zarabiać, a nie wyłącznie obecna pensja (art. 135 § 1 KRO).
Pozew o alimenty na rodzica to sprawa, w której wynik zależy od dowodów z przeszłości. Im wcześniej je zbierzesz, tym łatwiej wykazać, że żądanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Pytania
Dostałeś pozew o alimenty na rodzica albo pismo z MOPS?
Przygotuję obronę: odpowiedź na pozew, zarzut z art. 144¹ KRO, zwolnienie z opłaty za DPS
Nie płacisz za godzinę. Płacisz za spotkanie, na które przychodzę po lekturze Twoich dokumentów. Konsultacja 350 zł: przeczytam pozew albo pismo z MOPS, powiem, które okoliczności z Twojej historii da się udowodnić i jakich dokumentów szukać, i ocenię, czy bronić się w sądzie, czy najpierw we wniosku o zwolnienie z opłaty za DPS. Jeśli trzeba, poprowadzę sprawę za kwotę podaną z góry. Opisz sytuację w dwóch zdaniach albo zadzwoń: 605 416 025.
Konsultacja 350 zł, bez limitu czasu, także online w całej Polsce. Wolisz Calendly? Umów termin. Tajemnica zawodowa obowiązuje od pierwszej wiadomości.
O autorze
r.pr. Bartosz Stasik, radca prawny (OIRP Wrocław, nr wpisu WR-3749). Prowadzi sprawy rodzinne, w tym alimentacyjne, i sprawy o opłaty za DPS przed MOPS, kolegiami odwoławczymi i sądami. Autor serii poradników procesowych kancelarii, cytowany w mediach w sprawach kredytowych. Ostatnia weryfikacja merytoryczna tego poradnika: 23 września 2026 r. Więcej o kancelarii →
Podstawy prawne i źródła
| Źródło | Czego dotyczy | Tekst |
|---|---|---|
| Przepisy | ||
| Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 128, 129, 132, 133, 135, 137, 138 i 144¹ (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236) | obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców, kolejność, zakres, przedawnienie, sprzeczność z zasadami współżycia | tekst w ISAP → |
| Kodeks postępowania cywilnego, art. 17, 32, 98 i 753 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468) | właściwość sądu, koszty procesu, zabezpieczenie alimentów | tekst w ISAP → |
| Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 96 ust. 1 pkt 2 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.) | zwolnienie strony dochodzącej alimentów | tekst w ISAP → |
| Ustawa o pomocy społecznej, art. 64 pkt 6-7 i 64a (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639) | zwolnienie z opłaty za DPS po oddaleniu pozwu o alimenty i przy naruszeniu obowiązków rodzinnych | tekst w ISAP → |
| Orzecznictwo | ||
| Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, teza VIII | oddalenie powództwa o alimenty z powodu zasad współżycia społecznego | tekst w Monitorze Polskim → |
| Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 15 marca 2017 r., XIII Ca 560/16 | oddalenie pozwu ojca o alimenty od dorosłych dzieci | tekst w SAOS → |
| Wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 30 marca 2015 r., II Ca 174/15 | ciężar dowodu po stronie dziecka | tekst w SAOS → |
| Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 8 lutego 2022 r., IV Ca 775/19 | porzucenie dziecka a niedostatek rodzica | tekst w SAOS → |