Opłata za DPS, gdy mieszkasz za granicą

Wyjazd nie zwalnia z opłaty

Ustawa o pomocy społecznej wymienia osoby obowiązane do opłaty za DPS: najpierw mieszkańca, potem małżonka i zstępnych przed wstępnymi, na końcu gminę (art. 61 ust. 1). Miejsca zamieszkania nie wspomina. Syn w Monachium i córka w Oslo są więc w tej samej sytuacji prawnej co rodzeństwo we Wrocławiu.

Dochód liczy się od przychodu z miesiąca przed wnioskiem, pomniejszonego o podatek i koszty uzyskania, składki na ubezpieczenia i alimenty płacone innym osobom (art. 8 ust. 3). Nie ma przy tym odrębnego kryterium dla osób mieszkających za granicą. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 8 ust. 3 „nie przewiduje odmiennego kryterium dochodowego w stosunku do osób, które jako miejsce zamieszkania wskazują inny kraj niż Rzeczypospolita Polska” (wyrok z 19 lipca 2019 r., I OSK 4094/18). Organ musi też najpierw ustalić, czy mieszkasz sam, czy w rodzinie, bo od tego zależy, czyje dochody się liczy (wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., I OSK 174/22).

Pismo z MOPS: umowa, wywiad, decyzja

MOPS zwykle zaczyna od propozycji umowy. Kierownik ośrodka ustala w niej wysokość opłaty z małżonkiem i zstępnymi, biorąc pod uwagę ich dochody i możliwości (art. 103 ust. 2). Umowa jest dobrowolna.

1. Propozycja umowyMożesz negocjować kwotę albo odmówić. Podpisana umowa wiąże, więc nie podpisuj jej przed sprawdzeniem, czy w ogóle przekraczasz próg i czy nie masz podstaw do zwolnienia.
2. Odmowa umowyGmina ustala opłatę decyzją, z zachowaniem progu 300% kryterium (art. 61 ust. 2d).
3. Odmowa umowy i brak zgody na wywiadWtedy decyzja może objąć całą różnicę między kosztem pobytu a tym, co płacą inni, podzieloną proporcjonalnie między obowiązanych (art. 61 ust. 2e i 2f). To najdroższy wariant.
4. Wywiad, gdy mieszkasz za granicąWywiad przeprowadza pracownik socjalny w miejscu zamieszkania (§ 3 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego), a gdy rodzina mieszka w innej gminie w Polsce, może go zrobić tamtejszy ośrodek (§ 8). Przepisy nie opisują wywiadu za granicą. Wywiadu nie przeprowadza się z pełnomocnikiem ani za jego pośrednictwem, a jeśli organ twierdzi, że wywiad z osobą za granicą jest niemożliwy, musi to wynikać z jego udokumentowanych starań (wyrok NSA z 18 stycznia 2021 r., I OSK 2212/20). Unikanie kontaktu obraca się jednak przeciwko Tobie. WSA we Wrocławiu uznał sześć lat braku współpracy wnuczki mieszkającej w Anglii za faktyczną odmowę i utrzymał opłatę w najdroższym wariancie (wyrok z 19 lipca 2022 r., IV SA/Wr 568/21).
5. DecyzjaNa decyzję masz 14 dni na odwołanie (art. 129 § 2 KPA). Po zmianie sytuacji dochodowej masz obowiązek niezwłocznie poinformować organ (art. 109).

Pułapka pełnomocnika do doręczeń

Kto mieszka w innym państwie Unii Europejskiej, w Szwajcarii albo w państwie EFTA z Europejskiego Obszaru Gospodarczego, nie musi wskazywać pełnomocnika w Polsce. Kto mieszka gdzie indziej, na przykład w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych czy Kanadzie, a nie ustanowił pełnomocnika do sprawy w Polsce ani nie działa przez konsula, musi wskazać w Polsce pełnomocnika do doręczeń (art. 40 § 4 KPA).

Organ ma pouczyć Cię o tym obowiązku przy pierwszym doręczeniu (art. 40 § 5 KPA). Po takim pouczeniu kolejne pisma, także decyzja, mogą zostać w aktach, a 14 dni na odwołanie biegnie bez Twojej wiedzy. Najprościej wskazać pełnomocnika do doręczeń od razu, najlepiej osobę, która przekaże Ci pismo tego samego dnia.

Kiedy dziecko za granicą nie płaci

Zwolnienie z opłaty działa tak samo bez względu na kraj zamieszkania. Organ może zwolnić częściowo albo całkowicie na Twój wniosek, po wywiadzie środowiskowym, w szczególności z powodów wymienionych w art. 64. Katalog jest otwarty.

Przesłanki, dowody i ścieżkę po odmowie opisuję w poradniku o zwolnieniu z opłaty za DPS. Zwolnienie nie jest automatyczne. NSA oddalił skargę kasacyjną córki mieszkającej w Wielkiej Brytanii, która miała już częściowe zwolnienie z powodu długotrwałej choroby, a chciała całkowitego i powoływała się na koszty leczenia i utrzymania w Wielkiej Brytanii (wyrok z 19 lipca 2019 r., I OSK 4094/18). Wniosek musi więc pokazać konkretne kwoty i dokumenty.

Co, jeśli nie zapłacisz

Gdy obowiązani nie płacą, opłatę zastępczo wnosi gmina (art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), a potem ściąga należność w trybie egzekucji administracyjnej (art. 104 ust. 1).

1. Egzekucja z majątku w PolsceUstawa o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności obejmuje podatki, cła, wybrane należności unijne i należności przekazywane na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych. Opłat za DPS w jej katalogu nie ma (art. 2), więc organy sięgają przede wszystkim po to, co masz w Polsce: konto, nieruchomość, dochody wypłacane w kraju. NSA potwierdził, że zamieszkanie za granicą nie wyłącza egzekucji administracyjnej. W tej sprawie zajęto wynagrodzenie wypłacane w Polsce (wyrok z 21 stycznia 2026 r., I GSK 862/23).
2. PrzedawnienieNależności przedawniają się po trzech latach od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (art. 104 ust. 5). Odroczenie terminu albo rozłożenie na raty przerywa bieg przedawnienia (art. 104 ust. 6).
3. Raty i odstąpienieW przypadkach szczególnie uzasadnionych organ może na wniosek odstąpić od żądania zwrotu, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty (art. 104 ust. 4). Więcej w poradniku o zaległościach za DPS.

Unikanie pism nie rozwiązuje sprawy. Decyzja nadal obowiązuje, a spór o nią da się wygrać tylko w terminie na odwołanie.

Pytania