Odwołanie darowizny i zwrot mieszkania

Kiedy można odwołać darowiznę

Darowiznę odwołuje się tylko z powodów, które wymienia ustawa. Dwa najczęstsze to rażąca niewdzięczność obdarowanego (art. 898 § 1 KC) i pogorszenie sytuacji darczyńcy, zanim darowizna zostanie wykonana (art. 896 KC). Sama zmiana zdania nie wystarczy.

Ustawa nie definiuje rażącej niewdzięczności. Ocenia ją sąd w konkretnej sprawie, a dowody przedstawia darczyńca (art. 6 KC). Sąd Najwyższy przyjmuje, że chodzi o działanie albo zaniechanie skierowane przeciwko darczyńcy i nacechowane złą wolą obdarowanego, przede wszystkim o przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu, czci albo mieniu darczyńcy albo o naruszenie obowiązków rodzinnych. Zachowania, które nie wykraczają poza ramy zwykłych konfliktów rodzinnych, z reguły nie wystarczą (wyrok z 9 października 2014 r., I CSK 556/13). Za przejaw rażącej niewdzięczności uznaje się też zaniechanie pomocy darczyńcy w czasie choroby (wyrok z 13 października 2005 r., I CK 112/05).

Jak odwołać darowiznę mieszkania

1. Zbierz dowody niewdzięcznościWiadomości, nagrania, zgłoszenia na policję, dokumentacja medyczna, notatki z datami, świadkowie. W sądzie to Ty wykazujesz, że zachowanie obdarowanego było rażące (art. 6 KC).
2. Złóż oświadczenie na piśmieOdwołanie następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 KC). Opisz w nim konkretne zachowania i daty. Wyślij je tak, żebyś mógł udowodnić doręczenie, na przykład listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.
3. Pilnuj rokuPo upływie roku od dnia, w którym dowiedziałeś się o niewdzięczności, darowizny nie odwołasz (art. 899 § 3 KC). Oświadczenie jest złożone dopiero wtedy, gdy dotrze do obdarowanego tak, że mógł zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 KC), więc wysyłaj je z zapasem.
4. Wezwij do zwrotu mieszkaniaOdwołanie nie przenosi własności z powrotem. Obdarowany ma obowiązek zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 898 § 2 KC), czyli przeniesienia własności umową u notariusza.
5. Pozew, gdy obdarowany odmawiaSkładasz pozew o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności. Prawomocny wyrok zastępuje jego oświadczenie (art. 64 KC i art. 1047 § 1 KPC). Gdy wartość mieszkania przekracza 100 000 zł, sprawę rozpoznaje sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 KPC).
6. Zabezpiecz mieszkanie na czas procesuObdarowany może w tym czasie sprzedać albo obciążyć mieszkanie. Sąd może zakazać zbywania albo nakazać wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej (art. 755 § 1 pkt 2 i 5 KPC), jeśli uprawdopodobnisz roszczenie i interes prawny (art. 730¹ § 1 KPC). Wniosek zgłoszony w pozwie jest bez opłaty (art. 95 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.).

Dostałeś oświadczenie o odwołaniu

Pismo od rodzica albo krewnego, że odwołuje darowiznę, nie zabiera Ci mieszkania. Własność zostaje przy Tobie, dopóki nie podpiszesz umowy zwrotnej albo sąd nie wyda prawomocnego wyroku, który ją zastąpi (art. 64 KC).

Nie podpisuj umowy zwrotnej u notariusza tylko dlatego, że przyszło pismo. Najpierw sprawdź, czy odwołanie jest skuteczne. Pamiętaj też, że od zdarzenia, które uzasadnia odwołanie, odpowiadasz jak ktoś, kto musi liczyć się ze zwrotem (art. 898 § 2 KC). Jeśli odwołanie okaże się skuteczne, nie obronisz się tym, że pieniądze ze sprzedaży mieszkania już wydałeś (art. 409 KC).

Ile kosztuje sprawa o zwrot darowizny

Przegrywający zwraca przeciwnikowi koszty procesu (art. 98 § 1 KPC). Dlatego przed pozwem ocenia się szanse na podstawie dowodów, a nie emocji. Skutki podatkowe zwrotu mieszkania wylicza księgowy albo doradca podatkowy.

Pułapki przy odwołaniu darowizny

1. Rok mija szybciej, niż się wydajeTermin liczy się od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności (art. 899 § 3 KC). Czekanie, aż sytuacja sama się poprawi, zjada ten rok.
2. Obdarowany sprzedał albo przepisał mieszkanieJeśli sprzedał, odpowiada za wartość i za to, co uzyskał w zamian (art. 405 i 406 KC). Jeśli przekazał mieszkanie dalej nieodpłatnie, obowiązek zwrotu przechodzi na tę osobę (art. 407 KC).
3. Słowo przeciw słowuRażącą niewdzięczność trzeba udowodnić (art. 6 KC). Relacja jednej strony przeciw drugiej to za mało, dlatego dowody zbiera się od razu, a nie dopiero przed rozprawą.

Jeśli po odwołaniu darowizny mieszkanie nie wróci, a darczyńca umrze, spór często przenosi się do sprawy o zachowek, bo darowizny dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku (art. 993 § 1 KC).

Pytania