Poradniki procesowe · nr 23 · Wrocław, wrzesień 2026
Opłata za DPS po śmierci rodzica
Mama albo tata zmarli w domu pomocy społecznej, a po pogrzebie przychodzi pismo z MOPS: zaległe opłaty, rozliczenie, czasem żądanie zwrotu od spadkobierców. Niżej: co wygasa ze śmiercią, co przechodzi na spadkobierców, kiedy odrzucić spadek i jak sprawdzić pismo z gminy.
Co kończy się ze śmiercią, a co zostaje
Opłata za dom pomocy społecznej dotyczy pobytu (art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Po śmierci mieszkańca nie ma więc opłaty za dalsze miesiące. Zostają rozliczenia za czas, gdy mieszkaniec przebywał w domu, i to one wracają w pismach z MOPS.
| Rodzaj należności | Kto odpowiada | Przepis |
|---|---|---|
| Opłaty za okres po śmierci | nikt, bo pobyt się skończył | art. 60 ust. 1 |
| Zaległości członka rodziny z jego umowy albo decyzji | ten członek rodziny, to jego własny dług | art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 104 |
| Zaległości samego mieszkańca | spadkobiercy, według zasad odpowiedzialności za długi spadkowe | art. 922 i 1031 KC |
| Zwrot wydatków na świadczenia | spadkobierca, z masy spadkowej | art. 96 ust. 1 pkt 2 |
| Koszty pogrzebu pokryte przez gminę | masa spadkowa, jeśli po zmarłym nie przysługuje zasiłek pogrzebowy | art. 96 ust. 3 |
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że spadkobierca mieszkańca zwraca gminie opłaty, które wniosła za zmarłego zastępczo, z masy spadkowej, a ta odpowiedzialność ma charakter „swego rodzaju długu spadkowego (obciążającego masę spadkową)” (wyrok z 23 stycznia 2018 r., I OSK 2317/17). „Obowiązki spadkobiercy zależą od przyjęcia spadku i od wartości masy spadkowej” (wyrok WSA w Rzeszowie z 29 lipca 2022 r., II SA/Rz 284/22).
Długi zmarłego a Twój spadek
Długi zmarłego, także wobec gminy, wchodzą do spadku (art. 922 KC). Ile z nich zapłacisz, zależy od tego, jak przyjmiesz spadek.
- Odrzucenie spadkuKto odrzuci spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC), i nie odpowiada za długi. Spadek przechodzi wtedy na kolejne osoby, często na Twoje dzieci. Łańcuch pokazuje narzędzie na stronie o odrzuceniu spadku.
- Dobrodziejstwo inwentarzaOdpowiadasz za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 KC). Tak działa też milczenie przez sześć miesięcy (art. 1015 § 2 KC).
- Przyjęcie prosteOdpowiadasz całym swoim majątkiem (art. 1031 § 1 KC). Przy długach za DPS i innych zobowiązaniach to zwykle najgorszy wybór.
- TerminNa oświadczenie masz sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 KC).
Na co uważać
Mieszkanie po rodzicu nie wpływa na opłatę za DPS liczoną za życia, bo ta zależy od dochodu. Po śmierci trafia jednak do spadku, a z masy spadkowej gmina może dochodzić swoich należności. Zanim zdecydujesz o spadku, sprawdź, ile wynoszą zaległości i koszty pogrzebu.
Po śmierci rodzica w DPS własne zaległości rodziny nie wygasają, a długi zmarłego przechodzą na spadkobierców według zasad prawa spadkowego.
r.pr. Bartosz Stasik
Co sprawdzić w piśmie z MOPS
| Co sprawdzasz | Dlaczego | Przepis |
|---|---|---|
| Czy to decyzja | wysokość należności i termin zwrotu ustala się decyzją, od której przysługuje odwołanie | art. 104 ust. 3 u.p.s., art. 129 § 2 KPA |
| Od kogo gmina żąda zapłaty | inaczej odpowiada członek rodziny za swoją opłatę, inaczej spadkobierca za długi zmarłego | art. 61 i 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s. |
| Za jaki okres | opłata dotyczy pobytu, a nie czasu po śmierci | art. 60 ust. 1 u.p.s. |
| Czy należność się nie przedawniła | trzy lata od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna | art. 104 ust. 5 u.p.s. |
| Czy przyjąłeś albo odrzuciłeś spadek | od tego zależy odpowiedzialność za długi zmarłego | art. 1012, 1020 i 1031 KC |
W przypadkach szczególnie uzasadnionych organ może na wniosek odstąpić od żądania zwrotu, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty (art. 104 ust. 4). Szerzej w poradniku o zaległościach za DPS. Gdy gmina żąda zwrotu od spadkobiercy, trzyletni termin liczy się od ostateczności decyzji o zwrocie skierowanej do spadkobiercy, a nie od decyzji o opłacie, którą dostał zmarły (wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., I OSK 2317/17).
Mieszkanie, darowizna i projekt zmian
Opłatę mieszkańca liczy się od dochodu, najwyżej 70% (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Mieszkanie ani oszczędności nie zmieniają jej wysokości, a obowiązanymi do opłaty są dziś małżonek, zstępni i wstępni (art. 61 ust. 1).
- Mieszkanie w spadkuPo śmierci mieszkańca mieszkanie wchodzi do spadku. Jeśli w spadku są długi wobec gminy, wartość mieszkania decyduje o tym, ile gmina może odzyskać z masy spadkowej.
- Darowizna przed DPSObowiązujące przepisy nie wymieniają osób obdarowanych wśród obowiązanych do opłaty. W projekcie zmian ustawy o pomocy społecznej obdarowani nieruchomością mieliby płacić w pierwszej kolejności, ale projekt nie jest prawem.
- Spór z rodzeństwem o mieszkanieGdy mieszkanie po rodzicu dzieli rodzeństwo, pomoże poradnik o mieszkaniu po rodzicach, a przy darowiźnie także o odwołaniu darowizny i umowie dożywocia.
Jedna konsultacja po otrzymaniu pisma z MOPS zwykle wystarczy, żeby ustalić, co jest Twoim długiem, co długiem spadku i czy odrzucić spadek, zanim minie sześć miesięcy.
Pytania
Dostałeś pismo z MOPS po śmierci rodzica?
Sprawdzę, co jest Twoim długiem, a co długiem spadku
Nie płacisz za godzinę. Płacisz za spotkanie, na które przychodzę po lekturze Twoich dokumentów. Konsultacja 350 zł: przeczytam pismo z MOPS i decyzje za czas pobytu, sprawdzę przedawnienie i podstawę żądania i powiem, czy odrzucić spadek, zanim minie sześć miesięcy. Jeśli trzeba, napiszę odwołanie albo wniosek o odstąpienie od żądania i poprowadzę sprawę za kwotę podaną z góry. Opisz sytuację w dwóch zdaniach albo zadzwoń: 605 416 025.
Konsultacja 350 zł, bez limitu czasu, także online w całej Polsce. Wolisz Calendly? Umów termin. Tajemnica zawodowa obowiązuje od pierwszej wiadomości.
O autorze
r.pr. Bartosz Stasik, radca prawny (OIRP Wrocław, nr wpisu WR-3749). Prowadzi sprawy o opłaty za DPS przed MOPS, kolegiami odwoławczymi i sądami administracyjnymi oraz sprawy spadkowe. Autor serii poradników procesowych kancelarii, cytowany w mediach w sprawach kredytowych. Ostatnia weryfikacja merytoryczna tego poradnika: 23 września 2026 r. Więcej o kancelarii →
Podstawy prawne i źródła
| Źródło | Czego dotyczy | Tekst |
|---|---|---|
| Przepisy | ||
| Ustawa o pomocy społecznej, art. 60, 61, 96 i 104 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 639) | odpłatność za pobyt, obowiązani, zwrot wydatków z masy spadkowej, koszty pogrzebu, decyzja, raty, przedawnienie | tekst w ISAP → |
| Kodeks cywilny, art. 922, 1012, 1015, 1020 i 1031 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795) | długi w spadku, przyjęcie i odrzucenie spadku, zakres odpowiedzialności | tekst w ISAP → |
| Ustawa o finansach publicznych, art. 60 i 67 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1483) | niepodatkowe należności publicznoprawne i odesłanie do Ordynacji podatkowej | tekst w ISAP → |
| Ordynacja podatkowa, art. 97 i 98 (t.j. Dz.U. 2026 poz. 622) | odpowiedzialność spadkobierców według przepisów Kodeksu cywilnego | tekst w ISAP → |
| Kodeks postępowania administracyjnego, art. 129 § 2 (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1691) | termin odwołania | tekst w ISAP → |
| Orzecznictwo | ||
| Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2018 r., I OSK 2317/17 | zwrot opłat zastępczych przez spadkobiercę z masy spadkowej, przedawnienie | tekst w CBOSA → |
| Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 29 lipca 2022 r., II SA/Rz 284/22 | obowiązki spadkobiercy zależą od przyjęcia spadku | tekst w CBOSA → |
| Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 20 czerwca 2023 r., III SA/Kr 1723/22 | opłata rodziny tylko do daty śmierci mieszkańca | tekst w CBOSA → |
| Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2025 r., I OSK 121/23 | decyzja o opłacie wstecz także po śmierci mieszkańca | tekst w CBOSA → |