Ubezwłasnowolnienie we Wrocławiu

Całkowite czy częściowe

Ubezwłasnowolnić całkowicie można osobę, która ukończyła 13 lat i z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego zaburzenia psychicznego, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem (art. 13 § 1 KC). Częściowo ubezwłasnowolnia się tylko osobę pełnoletnią, która z tych przyczyn potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw (art. 16 § 1 KC).

Skutki są różne. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie ma zdolności do czynności prawnych i dostaje opiekuna, a częściowo zachowuje ograniczoną zdolność i dostaje kuratora (art. 12, 13 § 2, 15 i 16 § 2 KC). Sąd Najwyższy przypomina, że ubezwłasnowolnienie częściowe orzeka się wyłącznie w interesie osoby, która potrzebuje pomocy, a nie w interesie wnioskodawców czy rodziny (postanowienie z 18 grudnia 2019 r., IV CSK 157/19), a przed nim sąd musi ustalić, w jakich konkretnie sprawach ta pomoc jest potrzebna (postanowienie z 16 kwietnia 2010 r., IV CSK 470/09).

Kto może złożyć wniosek

Wniosek mogą złożyć małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo i przedstawiciel ustawowy (art. 545 § 1 KPC). Krewni tracą to prawo, jeżeli osoba ma już przedstawiciela ustawowego (art. 545 § 2). Wszczęcia postępowania może żądać także prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich, a prokurator bierze udział w każdej takiej sprawie (art. 7 i art. 546 § 2 KPC). Wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe można złożyć już na rok przed osiemnastymi urodzinami (art. 545 § 3).

Biegli, wysłuchanie i rozprawa

Sprawę rozpoznaje sąd okręgowy miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek (art. 544 KPC). W Sądzie Okręgowym we Wrocławiu prowadzi ją XIII Wydział Cywilny Rodzinny przy ul. Sądowej 1. Sąd wysłuchuje tę osobę niezwłocznie po wszczęciu postępowania, w obecności biegłego psychologa, a zależnie od stanu zdrowia także psychiatry lub neurologa, i nie może zrobić tego zdalnie (art. 547 § 1 i 4).

Osobę musi zbadać biegły psychiatra lub neurolog oraz biegły psycholog (art. 553 § 1). Obserwacja w zakładzie leczniczym wymaga opinii dwóch biegłych lekarzy i trwa najwyżej 6 tygodni, wyjątkowo do 3 miesięcy (art. 554 § 1). W toku sprawy sąd może ustanowić doradcę tymczasowego, a osoba z doradcą ma już ograniczoną zdolność do czynności prawnych (art. 548 § 1 i art. 549 § 1). Orzeczenie zapada tylko po rozprawie (art. 555), a od postanowienia przysługuje apelacja do sądu apelacyjnego.

Ile kosztuje ubezwłasnowolnienie

Opłata od wniosku wynosi 100 zł, tyle samo od apelacji (art. 23 pkt 1 i art. 18 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Do tego dochodzą wydatki, przede wszystkim wynagrodzenie biegłych. Według taryfy dla biegłych badanie stanu zdrowia psychicznego z pisemną opinią w warunkach ambulatoryjnych kosztuje w 2026 r. od 128,69 do 270,74 zł, badanie psychologiczne tyle samo. Każdy uczestnik ponosi co do zasady koszty związane ze swoim udziałem (art. 520 KPC).

O uchylenie albo zmianę ubezwłasnowolnienia może wnieść sam ubezwłasnowolniony i nie płaci wtedy kosztów sądowych (art. 559 § 3 KPC i art. 96 ust. 1 pkt 9a ustawy o kosztach). Sąd uchyla ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną jego przyczyny, także z urzędu, i może zmienić całkowite na częściowe albo odwrotnie (art. 559 § 1 i 2).

Projekt, który ma zastąpić ubezwłasnowolnienie

3 czerwca 2026 r. rząd skierował do Sejmu projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (druk nr 2645). Projekt uchyla art. 13 Kodeksu cywilnego i przepisy o postępowaniu w sprawie ubezwłasnowolnienia, a w ich miejsce wprowadza system wsparcia z kuratorem reprezentującym. Na 6 października 2026 r. projekt jest po pierwszym czytaniu i w komisjach sejmowych. Ubezwłasnowolnienie nadal obowiązuje.

W wersji z druku dotychczasowe ubezwłasnowolnienia mają z mocy prawa przejść w tymczasowe wsparcie, a opiekun albo kurator stać się tymczasowym kuratorem reprezentującym, najdłużej na 5 lat. Sprawy w toku mają być prowadzone dalej według nowych przepisów, a ustawa ma wejść w życie 12 miesięcy po ogłoszeniu. Treść projektu może się jeszcze zmienić.

Pytania